Ыдыктыг Библия: Неемия
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:36:28.335039+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Неемия

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Неемия

Неемия

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

Киирилде

Персия күрүнеге тоо быдараан черлеринден ээп келген соонда, Иудеяга еврей ниитилелдиң катап тургустунганы деп Эзраның номунда илереттинген теманы бо номда уламчылап көргүзүп турар.

Еврей омак-сөөктүг Неемия Персияның найысылалынга хаанның чоок дүжүмеди турган-даа болза, ооң чүрээнге хамыктың мурнунда Дээрги-Чаяакчыга болгаш бодунуң чонунга ынакшылы хайныгып турган. Бодунуң чаңгыс омак-сөөк улузунуң Иудеяда амгы чаржынчыг байдалының дугайында билип алгаш, Неемия хаандан Иерусалимче эглип келгеш, ону бузундулардан катап тургузар чөпшээрел дилеп алыр (1:1–2:10).

Иерусалимче Иудеяның тус чер чагырыкчызы бооп ээп келгеш, Неемия израильчилерни хоорайның ханазын болгаш хаалгазын өжээннешкек чоннардан камгалал кылдыр катап тударынче мөөңнээн (2:11–7:72). Ол чоннарның удурланыышкыны болгаш еврейлерниң боттарының аразында иштики чөрүлдээлер турбуже, Неемия бодунуң сорулгазын деткимче алыр дээш үргүлчү мөргүп турганы «Дээрги-Чаяакчының ачы-буянныг холунуң» ачызында эр соруктуу-биле чедип алыр.

Неемия Бурганның бараалгакчызы Эзра-биле кады бодунуң чонун Дээрги-Чаяакчыга шынчы чоруун катап база көргүзүп, Ооң ыдыктыг хоойлузун улам кызымак күүседир кылдыр сөс болгаш ажыл-херек-биле өөредип турган (8–13 эгелер).

1

1^1Гахалияның оглу+ Неемияның бижээн сөстери бо-дур.

Неемияның мөргүлү

Чээрбиги чылда+ Кислев деп айда+ мен Сузы хоорайның ордузунга+ турган мен. 2Ынчан мээң Ананий дээр бир дуңмам+ өске улус-биле кады Иудеядан чедип келген. Мен олардан туттуруушкундан ээп чана берген иудейлерниң дугайында база Иерусалимниң дугайында айтырган мен.

3Олар меңээ: «Туттуруушкун соонда Иудеяже дедир чана берген улус ам ында улуг бергедээшкин, базындырыышкынга таваржып тур+. Дайзыннар Иерусалимниң ханазын үреп бускан, а хаалгаларын өрттедипкен-дир» – дээн+.

4Ол бүгүнү дыңнап кааш, олуруп алгаш, ыглап бадырыпкан мен. Элээн каш хүн муңгарап, чем чивейн, дээрде саадаан Бурганның мурнунга мөргүп келдим. 5Мен мынча деп мөргүп турдум: «О, дээрде саадаан Дээрги-Бурган-Чаяакчы! Өндүр улуг, сүртенчиг, чагыг-керээзинге шынчы Бурган, Сеңээ ынак, Сээң айтыышкыннарыңны тооп дыңнап турар улуска энерелдиг Бурган!+
6Сээң кулааң кичээнгейлиг болуп, карааң ажык болуп+, чалчаларың болур израиль чон дээш дүне-хүндүс Сээң мурнуңда мөргүп турар чалчаң мээң мөргүлүмнү дыңнап көрем. Мен израильчилерниң Сеңээ удур үүлгеткен бачыттарын, ооң иштинде бодумнуң болгаш төрел бөлүүмнүң үүлгеткен бачыттарын миннип чугаалаайн+. 7Бис Сээң мурнуңга улуг кем-буруулуг болган бис. Бодуңнуң чалчаң Моисейге берген айтыышкыннар, дүрүмнер болгаш хоойлуларыңны тооп дыңнавайн турган бис+.

8Бодуңнуң чалчаң Моисейге айтыышкын берип, чугаалаан сөзүңнү бодап көрем: „Бир эвес Меңээ өскерлир болзуңарза, Мен силерни өске чоннар аразынга тарадып кааптар мен+. 9А бир эвес Менче эглип кээп, Мээң айтыышкыннарымны күүседип, тооп дыңнаар болзуңарза, силерниң тоо быдарадып каапкан улузуңар чер-делегейниң ужу-кыдыында-даа турар болза, Мен силерни оортан чыып алгаш, Бодумнуң ат-алдарым турар кылдыр шилип алган черимче эккээр мен“+.

10Олар – Сээң чалчаларың-дыр, Сээң чонуң-дур. Сен оларны Бодуңнуң өндүр улуг күжүң-биле, күчүлүг холуң-биле адырып хостаан сен+. 11О, Дээрги, Сээң кулааң чалчаң мээң мөргүлүмге база Сээң адыңны өөрүшкүлүг хүндүлээр чалчаларыңның мөргүлүнге кичээнгейлиг бооп көрзүн. Ам меңээ бо кижиниң кээргээр сеткилин чедип аар аргадан берип, чедиишкинден хайырлап көр». (Мен хаанның кундага тудукчузу+ турган мен.)

2

Хаанның Неемияны Иерусалимче салып чорутканы

2^1Нисан деп айда+, Артаксеркс хаанның+ чагыргазының чээрбиги чылында+ хаанга арага кудар үе кээрге, мен ону сөңнедим. Ооң мурнунда мен кажан-даа хаанның мурнунга муңгаргай туруп көрбээн мен. 2Ынчангаш хаан менден: «Аарыг эвес хиреңде, чүге муңгаргай сен? Сеткил-чүрээң сарынналга алзыпкан-дыр аа?+» – деп айтырган.

Мен аажок коргуп турзумза-даа, 3хаанга мынча деп харыыладым: «Хаан мөңге назылазын!+ Мээң ада-өгбемни хөөржүткен хоорай буступ калган чыдырда+, ооң хаалгазын от-биле өрттедипкенде+, арын-шырайым муңгаргай болбас харыым бар бе?»

4Хаан ынчан менден: «Чүнү күзеп тур сен?» – деп айтырды.

Мен дээрде саадаан Бурганга мөргээш, 5хаанга: «Бир эвес хаанымга таарымчалыг болза, бир эвес чалчаңарже ээ көрнүп турар болзуңарза, мени Иудеяже, мээң ада-өгбемни хөөржүткен хоорайже салып чорудуптуңар – мен ону катап тудуп каайн» – деп харыыладым.

6Хаан ынчан (а ооң кадыны чанынга олурган чүве) менден: «Сээң чорууң кайы хире үр боорул, кажан ээп кээр сен?» – деп айтырды.

Хаанга мени салып чорудары таарымчалыг болган, мен ынчан ээп кээр хуусаамны айтып бердим.

7Мен хаанга оон ыңай: «Бир эвес хаанга таарымчалыг болза, Евфрат хемниң барыын талазында тус черлер чагырыкчыларынга чагаалардан бижээш, меңээ берип кагзын – мен Иудеяга чеде бергижемче, олар мени эрттирип турзун+. 8Хаанның арга-эзиминиң кадагалакчызы Асафка бижээн чагаадан база берзин – ол дарга меңээ Бурганның өргээзиниң чанында шивээниң хаалгазын, хоорай ханазын болгаш мээң чурттаар бажыңымны тударынга херек ыяш бээрин чөпшээрезин» – дээн мен.

Бурганымның буянныг холу мени кагбаан+, хаан дилээн чүвемни берген. 9Мен Евфрат хемниң ындында черлерниң чагырыкчыларынга келгеш, хаанның чагааларын оларга берип кагдым. Хаан шериг баштыңнарын база аъттыг шериглерни мээң-биле кады чорудупкан турган. 10Хорондан келген Санаваллат+ биле аммон дүжүмет Товия+ олар ол дугайында дыңнап кааш, кандыг-бир кижи израиль чоннуң чаагай чоруунче сагыш салып келген боорга+, аажок хорадап турган.

Неемияның Иерусалимниң ханазын хынап көргени

11Мен Иерусалимге келгеш, үш хонган мен+. 12Оон дүне каш кижи эдерткеш, үнүпкен мен. Бурганымның мени Иерусалим дээш кылыр кылдыр сагыш алындырган чүвезин кымга-даа чугаалавадым. Мунуп алгаш чораан элчигенимни санавас болза, менде кандыг-даа дириг амытан чок турган. 13Дүне када мен Шынаа хаалгазын+ дамчыштыр Улу деп суг бажының[*] база Өдек хаалгазының+ чаны-биле эрте бердим. Иерусалимниң үрелген ханазын, өрттедипкен хаалгаларын көрүп чордум. 14Оон Суг бажы хаалгазынга+, Хаан хөөлбээнге+ келдим, ынчалза-даа ында мээң мунуп алган элчигеним эрте бээр хире чер чок болду. 15Ол-ла дүне шынаалап өрү чоктааш, хананы улаштыр хынап көрүп чордум. Адак сөөлүнде дедир ээпкеш, Шынаа хаалгазын+ дамчыштыр хоорайже ээп келдим. 16Чоннуң даргалары мээң кайнаар барып чораанымны-даа, чүнү кылып турганымны-даа билбээн – чүге дээрге иудейлерге-даа, Бурганның бараалгакчыларынга-даа, ызыгууртаннарга-даа, даргаларга-даа, ол ажыл-херекти бүдүрер ужурлуг бүгү өске улуска-даа мен ам дээрезинде чүнү-даа чугаалаваан турган мен.

17Оон мен оларга: «Байдалывыстың бергезин көрүп тур силер: Иерусалим бузундулар апарган чыдыр, а ооң хаалгаларын өрттедипкен-дир+. Барып, хоорайның ханазын катап тудуп каалы, моон соңгаар базындырбаалы+» – дээн мен.

18Оларга оон ыңай Бурганымның меңээ ачы-буянныг болган холунуң дугайында, хаанның меңээ чүнү чугаалаанының дугайында чугаалап бердим. Олар: «Ындыг-дыр, тудаалы» – деп харыылааш, хей-аът кирип, буянныг үүле-херекти кылып эгелээн.

19А Хорондан келген Санаваллат, аммон дүжүмет Товия+ болгаш араб Гешем олар ону дыңнап кааш, бисти кочулап эгелээн. «Чүнү канчап турарыңар ол? Хаанга удур үймээн үндүрериңер ол бе?+» – деп, олар бисти дорамчылап турган.

20Мен оларга: «Дээрде саадаан Бурган – чүгле Ол биске чедиишкин хайырлаар. Ооң чалчалары бис хоорайны катап тудуп эгелээр бис, а силерниң Иерусалимде хувааглыг чериңер-даа, ону ээлээр эргеңер-даа чок, аңаа силерниң адыңар-даа сагышка артпас!» – деп харыылаан мен.

3

Хананың тудугжулары

3^1Бурганның дээди бараалгакчызы Элиашив+ биле ооң ха-дуңмазы болур бараалгакчылар Хой хаалгазын+ катап тудуп эгелээн. Олар ук хаалганы ыдыктап кааш, ооң эжиин туружунга тургузуп каан. Олар хананы Меа суургазынга чедир база Хананел суургазынга+ чедир ыдыктап каан. 2Хананың чанында кезээн Иерихоннуң чурттакчылары+ тудуп турган, а оларның чанынга Имриниң оглу Заккур тудуп турган.

3Балык хаалгазын+ Сенааның чурттакчылары+ тудуп каан. Олар ооң оорга чудуктарын салгаш, эжиктерин тургузуп, шоочалар болгаш дээктерин кылып каан. 4Урияның оглу Меремот+ хананың дараазында кезээн катап тудуп каан. (Урия болза Гаккоцтуң оглу чүве-дир.) Ооң чанынга Берехияның оглу Мешуллам, а ооң чанынга Баананың оглу Садок хананы катап тудуп турган. Берехия болза Мешезавелдиң оглу болур чүве-дир.

5Хананың дараазында кезээн Текояның чурттакчылары+ катап тудуп каан, ынчалза-даа оларның ызыгууртан улузу боттарының Дээргизинге ажылдап бээри-биле оорга-мойнун ээктирбээн. 6Иешана хаалгазын[*] Пасеахтың оглу Иодай болгаш Бесодияның оглу Мешуллам олар катап тудуп каан. Олар ооң оорга чудуктарын салгаш, эжиктер, шоочалар болгаш дээктерин кылып каан. 7Оларның чанынга Гаваон чурттуг Мелатия, Меронот чурттуг Иадон – Гаваон биле Мицпаның чурттакчылары – Евфрат хемниң барыын талазында девискээрниң чагырыкчызының доктаар черинге чедир[*] катап тудуп турган. 8Харгаяның оглу, эзилдирикчи-усчу Узиил хананың дараазында кезээн катап тудуп каан, а ооң чанынга чаагай чыттыг чүүлдер кылыкчызы Анания катап тудуп турган. Ол улус Иерусалимниң ханазын Делгем ханага+ чедир тургузуп каан. 9Хананың дараазында кезээн Хурнуң оглу Рефайя – Иерусалим девискээриниң бир чартыының даргазы катап тудуп турган. 10Ооң чанынга, бодунуң бажыңының дужунга Харумафтың оглу Иедайя, а ооң чанынга Хашавнияның оглу Хаттуш катап тудуп турган. 11Хананың база бир кезээн Харимниң оглу Малхия болгаш Пахат-Моавтың оглу Хашув катап тудуп каан. Олар Суугу суургазын+ база катап тудуп каан. 12Оларның чанынга Галлохештиң оглу, Иерусалим девискээриниң өске бир чартыының даргазы Шаллум кыс уруглары-биле кады катап тудуп турган.

13Шынаа хаалгазын+ Ханун деп кижи база Заноахтың чурттакчылары катап тудуп каан. Олар ону тудуп дооскаш, ооң эжиктер, шоочалар болгаш дээктерин кылып каан. Олар оон ыңай хананың Өдек хаалгазынга+ чедир муң кыры дурту кезээн база катап тудуп каан.

14Өдек хаалгазын Рехавтың оглу, Бет-Карем+ девискээриниң чагырыкчызы Малхия катап тудуп каан. Ол ону тудуп дооскаш, ооң эжиктер, шоочалар болгаш дээктерин кылып каан.

15Суг бажы хаалгазын+ Колхозейниң оглу, Мицпа девискээриниң даргазы Шаллум катап тудуп каан. Ол ону тудуп дооскаш, ооң дээвиирин салгаш, эжиктер, шоочалар болгаш дээктерин кылып каан. Оон ыңай Хаан сесерлииниң чанында+ Селах деп хөөлбектиң дужунда хананы Давидтиң Хоорайындан тепкииштер+ бадып келген черге чедир катап тудуп каан. 16Хананың дараазында кезээн Азбуктуң оглу, Бет-Цур девискээриниң бир чартыының даргазы Неемия катап тудуп турган. Хананы ол Давид хаанның чевег-куйларынга+ чедир, кылымал хөөлбек биле Маадырлар бажыңынга чедир катап тудуп каан.

17Ооң соо-биле левиттер катап тудуп чоруп олурган: Баниниң оглу Рехум, ооң чанынга Кеила девискээриниң бир чартыының даргазы Хашавия бодунуң девискээрин төлээлеп катап тудуп турган. 18Ооң чанынга оларның ха-дуңмазы Хенададтың оглу, Кеила девискээриниң өске чартыының даргазы Баввайның удуртулгазы-биле катап тудуп турган. 19А ооң чанынга, хананың ок-чепсек шыгжаар өрээлче көдүрүлген тепкииштериниң дужундан азыгга чедир база бир кезээн Иисустуң оглу, Мицпаның чагырыкчызы Эзер катап тудуп каан. 20Хананың база бир кезээн – азыгдан эгелээш, Бурганның дээди бараалгакчызы Элиашивтиң+ бажыңының эжиинге чедир – Заббайның оглу Варух чүткүлдүү-биле катап тудуп турган. 21Ооң соо-биле хананың база бир кезээн – Элиашивтиң бажыңының эжиинден эгелээш, ооң бажыңының ужунга чедир – Гаккоцтуң оглунуң оглу, Урияның оглу Меремот+ катап тудуп каан.

22Ооң соо-биле чоок-кавы черлер чурттуг Бурганның бараалгакчылары катап тудуп турган. 23Оларның соо-биле Вениамин болгаш Хашув боттарының бажыңнарының дужунга катап тудуп турган, а оларның соо-биле Ананияның оглунуң оглу, Маасеяның оглу Азария бодунуң бажыңының чанынга катап тудуп турган. 24Ооң чанынга, хананың база бир кезээн – Азарияның бажыңындан эгелээш, азыг биле ээр черге чедир – Хенададтың оглу Биннуй катап тудуп каан. 25Узайның оглу Фалал хананың азыг дужунда кезээн катап тудуп каан база хаанның үстүкү ордузундан бедип үнген, Таңныылдар шөлүнүң+ чанында суурганы катап тудуп турган. Ооң чанынга Пароштуң оглу Федайя катап тудуп турган. 26Офел тейде[*] чурттап турар Бурганның өргээзиниң ажылчыннары хананың дараазында кезээн – Суг хаалгазының+ чөөн талазында черге болгаш бедип үнген суургага чедир катап тудуп каан. 27Оларның соо-биле Текоя чурттуглар+ бедип үнген улуг суургадан эгелээш, Офел ханазынга чедир база бир кезекти катап тудуп каан.

28Хананың Аът хаалгазындан+ ыңай кезээн Бурганның бараалгакчылары – кижи бүрүзү бодунуң бажыңының дужунда хананы катап тудуп каан. 29Оларның соо-биле Иммерниң оглу Садок бодунуң бажыңының дужунга, а ооң чанынга Шеханияның оглу, Чөөн хаалганың таңныылы Шемайя+ олар катап тудуп турган. 30Ооң соо-биле хананың база бир кезээн Шелемияның оглу Анания, Цалафтың алдыгы оглу Ханун олар катап тудуп каан. Оларның чанынга Берехияның оглу Мешуллам+ бодунуң өрээлиниң дужунга катап тудуп турган. 31Ооң соондан эзилдирикчи-усчу Малхия хананың дараазында кезээн – Гаммифкад хаалгазының мурнунда турар Бурганның өргээзиниң ажылчыннарының болгаш садыгжыларның бажыңынга чедир база хананың азыында өрээлге чедир катап тудуп каан. 32А хананың азыгда өрээл биле Хой хаалгазының+ аразында кезээн эзилдирикчи-усчулар биле садыгжылар катап тудуп турган.

4

Хананы катап тударынга удур хөделиишкин

4^1Хананы катап тудуп турарывысты Санаваллат+ дыңнап кааш, ажынып, аажок анчыгзынган. Ол кижи иудейлерни дорамчылап кочулап, 2бодунуң эвилелчилериниң болгаш Самарияның+ шерииниң мурнунга: «Чаржынчыг иудейлерниң бо чүнү канчап турары ол? Ханазын катап тудуп аар деп турары ол бе кай? Өргүлдер кылыры ол бе кай? Таанда олар тудуун чаңгыс хүнде доозуптар деп бе? Таанда олар бо оваалап каан довурактан ам отка чиртип каапкан даштар диргизери ол бе?» – деп турган.

3Санаваллат-биле кады турган аммон Товия+: «Олар тудуг кылып де! Дилги безин оларның даш ханазынче үне халааш, бузуп кааптар» – дээн.

4Бурганывыс, бисти тооп дыңнап көрем, бак көрдүрүп турарывыстың кончуун+. Дайзыннарывыстың бисти дорамчылаан кочузун оларның-на бажынче халдадып көрем+. Оларны өске черже тудуп аппаарга, олча апарзыннар! 5Оларның кем-буруузун базырбайн көрем, оларның бачыдын Бодуңнуң карактарыңдан чайлатпайн көрем+, чүге дээрге тудугжуларны базымчалап турдулар.

6Бис хананы тударын уламчылаан бис, ол бедииниң чартыы чедир туттуна берген, чүге дээрге чон ажылга чүрээниң ханызындан бердинип турган. 7Ынчалза-даа Санаваллат, Товия, арабтар, аммоннар болгаш Азот хоорайның чурттакчылары Иерусалимниң ханазын катап тудар ажылдың шуудай бергенин, дежик черлер дуглаттынып турарын дыңнап кааш, аажок хорадай берген. 8Олар шупту Иерусалимге удур дайылдажып баргаш, ону мөгүдедирин дугуржуп алган+. 9А бис Бурганывыска мөргүп, ол айыылды чайладыр дээш, оларга удур дүне-даа, хүндүс-даа таңныылдар тургузуп турган бис.

10А ол үеде иудейлер: «Дажыкчы ажылчыннарның шаг-шинээ төнүп тур, мында бок-сак дыка хөй-дүр, хана тудар харыывыс чок-тур» – дижип турган.

11Ынчаарга бистиң дайзыннарывыс: «Олар чүү болуп турарын билип албаанда азы бисти көрүп кагбаанда, оларның ортузунче халдап киргеш, кыра шаап кааптаалы, ажыл-херекти ынчаар соксадыылы» – дишкен.

12Дайзыннарывыстың чанынга чурттап турган иудейлер биске келгеш: «Олар бисче чурттап турар бүгү черлеринден халдап кээр» – деп он-даа катап чугаалаан[*].

13Ынчан мен хоорай ханазын дургаар эң чавыс болгаш ажык черлерге улус тургузуп кагдым. Оларны төрел салгалдар аайы-биле, хылыш, чыда болгаш ча-согуну-биле тургузуп кагдым. 14Бүгү байдалды хынап көргеш, ызыгууртаннар, даргалар болгаш арткан чонга: «Дайзыннардан кортпаңар; өндүр улуг, сүртенчиг Дээргини утпайн сактыңар+, боттарыңарның ха-дуңмаңар дээш, оглу-кызыңар дээш, кадайларыңар дээш, бажың-балгадыңар дээш тулчуңар» – дээн мен.

15Дайзыннарывыс оларның сүлчээзин билип каапканывысты база Бурган оларның бодалын үрей шаапканын дыңнап каан соонда, бис шупту ханаже, кижи бүрүзү бодунуң ажылынче ээп келген бис. 16Ол хүнден эгелээш, мээң улузумнуң чартык кезии тудуг кылып ажылдап турган, а арткан чартык кезии чыда, дозуг-камгалал, ча-согун болгаш куяк хевин тудуп алгаш, белен турган. Шериг баштыңчылары бүгү иудей чоннуң артында турушту ээлеп алган. 17Чон хананы тудуп турда, аар чүък дажыглаан улус бир холу-биле ажылын кылып, өске холу-биле ок-чепсээн тудуп алгаш турган. 18Тудугжу бүрүзү хылыжын белинге астып алгаш, ажылдаан, а мээң чанымга медээ этсир кижи турган.

19Мен ынчан ызыгууртаннар, даргалар болгаш арткан чонга: «Ажыл кончуг улуг, аажок хөй-дүр, хананы дургаар тарамык, бот-бодувустан ырак турар-дыр бис. 20Труба үнү дыңнап кагзыңарза, ооң дыңналган черинче маңнап келиңер. Бурганывыс бистиң талавыска дайылдажыр!+» – дээн мен.

21Ажылды ынчаар уламчылаан бис. Улустуң чартык кезии чыдаларын даң хаяазындан эгелээш, сылдыстар чырыгыжеге чедир холдан салбастаан. 22Ол үеде мен чонга: «Тудугжу кижи бүрүзү, ооң чалчазы база, Иерусалимге хонуп ап турзун – олар дүне када бисти таңныылдазын, а хүндүс – ажылдазын» – дээн мен.

23Мен-даа, мээң ха-дуңмам-даа, чалчаларым-даа, мээң-биле кады чоруур таңныылдар-даа хевивисти уштуп көрбээн бис; кижи бүрүзү ок-чепсээн холунга тудуп алган чоруур турган[*].

5

Неемияның ядыыларга болушканы

5^1Карачал чон аразында эр, херээжен улус боттарының ха-дуңмазы иудейлерге удур күштүг хомудаашкын көдүрген+. 2Чамдык улус: «Бис боттарывыс оглу-кызывыс-биле хөй-дүр бис. Чемненир, амыдыраар дизе, биске далган-тараа херек-тир» – дишкен. 3Өске улус: «Аштааш, далган-тараа тып аары-биле шөлдеривис, виноград тарыыр черлеривис болгаш бажың-балгадывысты долаага салыр ужурга таваржып тур бис» – дишкен. 4Оон өскелери: «Бистиң шөлдеривис болгаш виноград тарыыр черлеривис дээш хаанга үндүрүг төлээри-биле акша-мөңгүн чээп аар ужурга таваржып тур бис – дижип турган. – 5Бис база ха-дуңмавыс-биле чаңгыс аймак-сөөктүг кижилер-дир бис[*], оолдарывыс-даа оларның оолдары дег-дир, ындыг-даа болза, бис оглу-кызывысты кулданыышкынга хүлээдир ужурга таваржып тур бис+, кыс уругларывыстың чамдыызы дора көрдүрүп турар-дыр! А бистиң чүнү-даа канчаптар харыывыс чок-тур, чүге дээрге бистиң шөлдеривис болгаш виноград тарыыр черлеривис өске улустуу апарган-дыр».

6Оларның хомудаан сөстерин дыңнааш, мен аажок хорадаан мен. 7Боданып көргеш, ызыгууртаннар болгаш даргалар-биле чаргы кылып: «Боттарыңарның ха-дуңмаңарга чээли кылгаш, хуу ап турар-дыр силер!» – дээн мен+.

Оон оларны сайгарып көөрү-биле улуг чыыш кылгаш, 8оларга: «Боттарывыстың иудей ха-дуңмавысты оларны садыпкан чоннардан шыдаар шаавыс-биле дедир садып хостап ап турдувус+. А ам боттарыңарның ха-дуңмаңарны садып тур силер, бис оларны катап база садып хостаар ужурга таваржып тур бис!» – дээн мен.

Олар ыытташпаан, чүге дээрге харыылаптар чүве тыппаан.

9Мен ынчан мынча дидим: «Багай чүве үүлгедип тур силер. Бистиң дайзыннарывыс болур өске чоннарга бактатпазы-биле+ Бурганывыстан коргуп чоруур ужурлуг эвес силер бе?+
10Мен-даа, мээң акы-дуңмам-даа, улузум-даа – бис база чонга акша-мөңгүннү, далган-тарааны чээлиге бергенивис шын болгай. Ам черле чээли кылгаш, хуу алырын соксадыр-дыр! 11Доп-дораан чоннуң шөлдерин, виноград база олива тараан сесерликтерин, бажың-балгадын эгидип бериңер, оларга чээли кылгаш, онаап каан хууңарны – акша-мөңгүн, далган-тараа, чаа арага болгаш олива үзүнүң хуузун база эгидип бериңер».

12«Бис эгидип бээр бис – деп, олар харыылады, – моон соңгаар олардан чүнү-даа негевес бис. Силерниң чугаалааныңар ёзугаар кылыр бис».

Мен Бурганның бараалгакчыларын кыйгырткаш, ол улусту аазаашкынын күүседир дугайында даңгырак бээринче албадаптым+. 13Оон хевимни силгипкеш: «Бодунуң берген аазаашкынын күүсетпес кижи бүрүзүн Бурган ооң бажың-балгадындан, эт-хөреңгизинден шак ынчаар ушта силгипсин. Ол кижи ушта силгидип алзын, куруглап калзын!» – дээн мен+.

Чыылган бүгү ниитилел ынчан: «Ындыг-ла болзунам!» – дээш, Бурганны алдаржыткан. Улус боттарының аазаан сөзүн ээлээн.

Неемияның экииргек чоруу

14Оон туржук, Артаксеркс хаанның чагыргазының чээрбиги чылында+ иудей черге чоннуң чагырыкчызы кылдыр томуйлатканымдан эгелээш, ооң чагыргазының үжен ийиги чылынга чедир+ – он ийи чыл дургузунда – мен-даа, мээң ха-дуңмам-даа чагырыкчы кижини хандырар аъш-чем үндүдү негеп көрбээн бис. 15А мээң мурнумда турган биеэги чагырыкчылар чоннуң амыдыралын бергедедип, улустан дөртен шекел[*] акша-мөңгүн үндүрүүнден аңгыда, аъш-чем биле арага ап турган. Оларның чалчалары безин чоннуң кырынга тергиидеп турган. А мен Бургандан коргар болгаш, ынчап көрбээн мен. 16Харын-даа хананы катап тудар ажылды идепкейлиг кылып турдум. Мээң хамык чалчаларым аңаа ажылдаары-биле чыглып келген; бис боттарывыска шөлдер садып албайн турдувус.

17Оон аңгыда, чоок-кавы чоннардан биске кээп турган аалчыларны санаваска, чүс бежен иудейлер болгаш даргаларны чемгерип турдум. 18Хүннүң-не улус чемгерери-биле бир шарыны, алды семис хойну, куштарны белеткеп, хандырып турдум; а он хонгаш-ла, янзы-бүрү араганы хөйү-биле эккеп кудуп турган. Ол хирезинде-ле девискээр чагырыкчызын хандырар аъш-чемни кажан-даа негеп көрбээн мен, чүге дээрге бо чоннуң үүрге-чүъгү аар-берге дээрзин билип турдум. 19Бурганым, бо чон дээш кылган бүгү чүвемни бодап келгеш, меңээ ачылыг бооп көрем!+

6

Чаа бергедээшкиннер

6^1Санаваллат+, Товия, араб Гешем болгаш бистиң өске-даа дайзыннарывыска мээң хананы катап тудуп кааным, ында чаңгыс-даа үрелик чер артпааны дыңналы берген. (Ындыг-даа болза, мен хаалганың эжиктерин ам-даа тургуспаан турган мен.) 2Ынчан Санаваллат биле Гешем менче «Оно шынаазында+ суурларның кайы-бирээзинге ужуражыылы, чедип кел» деп сөс ыткан.

Олар меңээ багай чүве кылыр бодап алган боорга, 3мен оларже элчилер аъткарып: «Чугула ажыл-херек бүдүрүп тур мен. Силерже барып, ужуражыр дээш, ажылды ара каап, соксадырга, кайын боор» – деп харыы берген мен.

4Олар менче дөрт катап ындыг чалалга чоруткан, а мен дөрт катап ол-ла харыым берген мен. 5Ынчан Санаваллат бешки удаа бодунуң чалчазын айбылапкан. Ол чалча холунда ажык чагаа тудуп алган болду. 6Ында бижээни болза:

1. «Өске чоннар аразында дамчыыр чугаа тарап тур, Гешем база ону бадыткаар-дыр: сен база иудейлер тура халыышкын үндүрер деп барган-дыр силер+, ынчангаш хананы катап тудуп эгелээн-дир сен. Ол-ла дамчыыр чугаа ёзугаар оларның хааны болуксап турар-дыр сен, 7харын-даа сээң дугайыңда Иерусалимге „Иудеяның хааны бо-дур!“ деп чарлаар ужурлуг Бурганның медээчилерин безин томуйлап каан-дыр сен. Ындыг чугаалар хаанга чеде бээр болдур ийин. Ынчангаш чедип кел, кады сүмележип көрээли».

8А мен олче мындыг харыы чоруттум: «Сээң ол чугаалап турар чүвең херек кырында болбайн тур, ол бүгүнү бодуң чогаадып алган-дыр сен».

9Дайзыннарывыс шупту бисти коргудуп аарын кызыдып, «Иудейлерниң холдары суларап, бо ажылды кылып шыдавас апаар, ынчангаш хана туттунмас» деп бодап турган. Ынчалза-даа мээң холдарым күш кире берген.

10Бир катап мен Мегетавелдиң оглунуң оглу, Делайяның оглу Шемайяның бажыңынга келдим. (Ол бажыңында хагдынып алган болду.) Шемайя: «Бурганның өргээзинге ужуражыылы, ынаар киргеш, хаалгазын хаап аалы, чүге дээрге улус сени өлүрер дээш чедип кээр-дир. Сени өлүрер дээш, олар дүне када чедип кээр-дир!» – дээн.

11А мен аңаа: «Мен ышкаш кижи дезе берип болур бе? Мен ышкаш кижи амы-тынын камгалаар дээш, Бурганның өргээзинче дезип кирип болур бе? Чок, барбас мен!» – деп харыыладым.

12Ынчан Шемайяны Бурган чорутпаанын, ону Товия биле Санаваллат хөлезилеп аарга, ооң меңээ удур өттүр билип медеглеп турарын билип кагдым. 13Олар Шемайяны мени коргудары-биле хөлезилеп алган болган. Мен корга берип, бачыт үүлгедиптеримге, мээң адымны баксырадыр, чемелээр чылдактыг болур дээш ынчап турганнары ол.

14Бурганым, Товия биле Санаваллаттың үүлгеткен херектерин утпайн көрем+; Бурганның медээчизи херээжен Ноадияны база мени коргудар деп турган өске-даа медээчилерни утпайн көрем.

Хананы тудуп доосканы

15Иерусалимниң ханазын Элул деп айның чээрби беште, бежен ийи хүн дургузунда тудуп дооскан. 16Ол дугайында бүгү дайзыннарывыс дыңнап каанда, чоок-кавыда чурттап турар бүгү чоннар корга берип, боттарынга бүзүрелин чидирипкен[*], чүге дээрге ол ажыл-херек Бурганывыстың дузазы-биле кылдынган дээрзин билип каан.

17Ол-ла үеде Иудеяның ызыгууртан улузу Товияже хөй-ле чагаалар бижээн, а Товияның чагаалары база оларга кээп турган. 18Иудеяда хөй-ле кижилер ооң-биле даңгырак солчуп, эвилелдежип алган чүве-дир, чүге дээрге Товия Арахтың оглу Шеханияның күдээзи турган, а ооң оглу Иоханан Берехияның оглу Мешулламның+ уруун кадай кылып алган турган. 19Олар меңээ Товияның буянныг херектериниң дугайында безин чугаалап турду, а ооң соонда мээң чугаалаан чүвемни аңаа дамчыдып берип турду. Товия мени коргудары-биле чагаалар чорудуп туруп берген.

7

7^1Хананы тудуп доозуптарга, хаалганың эжиктерин тургузуп кааным соонда, хаалгачылар, ыраажылар болгаш левиттерни Бурганга бараан болуру-биле томуйлап каан. 2Мен ынчан бодумнуң дуңмам Ананий+ биле Иерусалимде шивээниң даргазы Ананияга – ак сеткилдиг база өске хөй улуска бодаарга, Бургандан коргар кижиге – хоорайны камгалап-кадагалаарын дагзып кагдым.

3Мен оларга: «Хүн караа изиде бербээн шаанда, Иерусалимниң хаалгазын ажытпас ужурлуг. Хаалгачылар албан-хүлээлгезин хүлээдир бетинде, эжиктерни хаап, дээктеп турзун+. Оон ыңай Иерусалимниң чурттакчыларын таңныылдар кылдыр тургузуп калыңар: чамдыызын – таңныылдаар черлерге, а бир чамдыызын – боттарының бажыңнарының чанынга» – дээн мен.

Туттуруушкундан ээп келген улустуң даңзызы

(Эзра 2:1-70)

4Иерусалим хоорай улуг, делгем турган, а чурттакчы чон ында эвээш, бажыңнар ам-даа катап туттунмаан турган. 5Бурганым мээң сеткил-чүрээмге ызыгууртан, дарга улусту база карачал чонну чыггаш, чизе кылыр бодал киирип каан. Туттуруушкундан баштай ээп келген улустуң төрел салгал аайы-биле чизе-даңзызын тып алган мен. Ында бижиттинген чүве бо-дур.

6Чурттуң туттуруушкундан ээп келген улузу бо-дур. Оларны Вавилоннуң хааны Навуходоносор тудуп аппарган турган+. Олар Иерусалим болгаш Иудеяже, кижи бүрүзү бодунуң хоорайынче, ээп келген. 7Оларны Зоровавел+, Иисус+, Неемия, Азария, Раамия, Нахманий, Мардохей, Билшан, Мисферет, Бигвай, Наум болгаш Баана эдерип турган.

Израиль чоннуң ээп келген төрел бөлүктериниң даңзызы бо-дур:

8Пароштуң үре-салгалы+ – 2172 кижи,
9Шефатияның үре-салгалы – 372,
10Арахтың үре-салгалы – 652,

11Пахат-Моавтың үре-салгалы (Иисус биле Иоавтың төрел бөлүүнден) – 2818,

12Эламның үре-салгалы – 1254,
13Заттунуң үре-салгалы – 845,
14Закхайның үре-салгалы – 760,
15Биннуйнуң үре-салгалы – 648,
16Бевайның үре-салгалы – 628,
17Азгадтың үре-салгалы – 2322,
18Адоникаминиң үре-салгалы – 667,
19Бигвайның үре-салгалы – 2067,
20Адинниң үре-салгалы – 655,

21Атерниң үре-салгалы (Эзекияның төрел бөлүүнден) – 98,

22Хашумнуң үре-салгалы – 328,
23Бецайның үре-салгалы – 324,
24Харифтиң үре-салгалы – 112,

25Гаваоннуң үре-салгалы – 95.

26Вифлеем биле Нетофаның чурттакчылары – 188 кижи,

27Анатоттуң чурттакчылары – 128,

28Бет-Азмаветтиң чурттакчылары – 42,

29Кириат-Иарим, Кефира болгаш Беероттуң чурттакчылары – 743,

30Рама биле Геваның чурттакчылары – 621,
31Михмастың чурттакчылары – 122,
32Вефил биле Гайның чурттакчылары – 123,
33Нево-Ахерниң чурттакчылары – 52,
34Элам-Ахер чурттакчылары – 1254,
35Харимниң чурттакчылары – 320,
36Иерихоннуң чурттакчылары+ – 345,

37Лод, Хадид болгаш Ононуң чурттакчылары – 721,

38Сенааның чурттакчылары+ – 3930.

39Бурганның бараалгакчылары:

Иедайяның+ үре-салгалы (Иисустуң төрел салгалындан) – 973 кижи,

40Иммерниң үре-салгалы+ – 1052,

41Пашхурнуң+ үре-салгалы – 1247,

42Харимниң үре-салгалы+ – 1017.

43Левиттер: Иисустуң үре-салгалы (Годеваның төрел салгалындан, Кадмиилди дамчыштыр) – 74 кижи.

44Ыраажылар+: Асафтың+ үре-салгалы – 148 кижи.

45Хаалгачылар+: Шаллум, Атер, Талмон, Аккув, Хатита болгаш Шовайның үре-салгалы – 138 кижи.

46Бурганның өргээзиниң ажылчыннары+: Циха, Хасуфа болгаш Таббаоттуң үре-салгалы, 47Керос, Сиа болгаш Фадоннуң үре-салгалы, 48Левана, Хагава болгаш Шалмайның үре-салгалы, 49Ханан, Гиддел болгаш Гахарның үре-салгалы, 50Реайя, Рецин болгаш Некоданың үре-салгалы, 51Газам, Уза болгаш Пасеахтың үре-салгалы, 52Бесай, Меуним, Нефишсимниң үре-салгалы, 53Бакбук, Хакуфа болгаш Хархурнуң үре-салгалы, 54Бацлит, Мехида болгаш Харшаның үре-салгалы, 55Баркос, Сисара болгаш Фамахтың үре-салгалы, 56Нециах биле Хатифаның үре-салгалы.

57Соломоннуң чалчаларының үре-салгалы+: Сотай, Соферет болгаш Фериданың үре-салгалы, 58Иаала, Даркон болгаш Гидделдиң үре-салгалы, 59Шефатия, Хаттил, Похерет-Гаццевайим болгаш Амоннуң үре-салгалы.

60Бурганның өргээзиниң ажылчыннары биле Соломоннуң чалчаларының ук-салгалы шупту – 392 кижи.

61Израильче Тел-Мелах, Тел-Харша, Херув-Аддон болгаш Иммер хоорайлардан чедип келген-даа болза, оларның төрел бөлүктери израиль чондан укталган дээрзин шынзыдып шыдаваан улус:

62Делайя, Товия болгаш Некоданың үре-салгалы – 642 кижи.

63Бурганның бараалгакчыларындан укталган улус: Ховайя, Гаккоц болгаш Верзеллийниң оолдары. (Ол Верзеллий дээрге Галаад чурттуг Верзеллийден укталган бир кысты кадай кылып алгаш, ол ат-биле адаттынып эгелээн кижи турган.)+
64Ол улус боттарының төрел угунуң бижилгезин дилеп турган, ынчалза-даа тыппайн баргаш, арыг эвес кылдыр санаттырып, Бурганның бараалгакчыларының даңзызынче киир бижиттирбээн. 65Тус чер чагырыкчызы оларга урим биле туммимни[*] ажыглап шыдаптар бараалгакчы көстүп келгижеге чедир аажок ыдыктыг өргүлдерниң эъдин чивезин+ дужаап каан.

66Эглип келген бүгү ниитилел 42 360 кижилиг болган чүве-дир.

67-69Оон аңгыда 7337 эр, херээжен кул кижи турган, оон ыңай 245 эр, херээжен ыраажы база олар-биле кады турган. Олар[*] 435 тевелиг болгаш 6720 элчигенниг турган чүве-дир.

70Төрел салгалдарның чамдык баштыңнары Бурганның өргээзиниң тудуунга ажыглаары-биле акша-хөреңги өргүлү кылган:

тус чер чагырыкчызы акша-хөреңги шыгжамырынче 1000 драхма алдын[*], хан кудар 50 аяк болгаш Бурганның бараалгакчылары кедер 530[*] хеп берген.

71Төрел салгалдар баштыңнары 20 000 драхма алдын, 2200 мина мөңгүн[*] берген. 72Чоннуң арткан бүгү улузу 20 000 драхма алдын, 2000 мина мөңгүн болгаш Бурганның бараалгакчылары кедер 67 хеп берген. 73Ынчалдыр Бурганның бараалгакчылары, левиттер, хаалгачылар, ыраажылар, Бурганның өргээзиниң ажылчыннары база карачалдар – бүгү израиль чон боттарының хоорайларынга чурттап эгелээн.

8

Эзраның ыдыктыг хоойлуну номчааны

8^1Чеди айда, кажан израильчилер боттарының хоорайларынга чурттай берген соонда, бүгү чон, чаңгыс кижи дег, Суг хаалгазының+ баарында шөлге чыглып келгеш+, ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзрага+: «Дээрги-Чаяакчының израиль чонга Моисейни дамчыштыр берген хоойлузунуң дүрүг-номун эккелем» – деп чугаалаан. 2Бурганның бараалгакчызы Эзра ыдыктыг хоойлуну чыылган бүгү эр, херээжен улустуң, дыңнаан чүүлүн билип шыдаптар бүгү улустуң мурнунга чеди айның бирээде эккелген. 3Хоойлуну ол Суг хаалганың баарында шөлге, ол бүгү улустуң мурнунга даң бажындан эгелээш, дүъшке чедир номчуп келген+. Бүгү чон ыдыктыг хоойлунуң номун аажок кичээнгейлиг дыңнап турган.

4Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра номчулга кылыр кылдыр тудуп каан ыяш бедиктээш кырынга турган, а ооң чанынга, оң талазынга Маттифия, Шема, Анайя, Урия, Хелкия болгаш Маасея олар, а солагай талазынга – Федайя, Мисаил, Малхия, Хашум, Хашбаддана, Захария болгаш Мешуллам олар турган.

5Эзра дүрүг номну ажыдыпкан. Ону бүгү чон көрүп шыдаар болган, чүге дээрге ол олардан бедик черге турган. Кажан ол дүрүгнү ажыдып турда, бүгү чон туруп келген. 6Эзра өндүр улуг Дээрги-Бурган-Чаяакчыны алгап-йөрээп каарга, бүгү чон холдарын өрү сунуп+: «Аминь! Ындыг-ла болзунам!» – деп харыылаан. Ооң соонда улус-чон Дээрги-Чаяакчыга мөгейип, хаваан черге дегзип, сөгүрген.

7Чон туруп кээрге, Иисус, Бани, Шеревия, Ямин, Аккув, Шавтай, Годия, Маасея, Клита, Азария, Иозавад, Ханан болгаш Фелайя деп левиттер улуска ыдыктыг хоойлуну тайылбырлап турган. 8Левиттер Бурганның хоойлузунуң номун номчуп, улус номчаан чүүлдү билип алзын дээш, билдингир кылдыр тайылбырлап турган.

9Тус чер чагырыкчызы Неемия, Бурганның бараалгакчызы болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра база чонга тайылбыр кылып турган левиттер чыылган бүгү чонга: «Бо хүн болза силерниң Бурганыңар Дээрги-Чаяакчыга ыдыктыг хүн-дүр[*]. Муңгарап, ыглаваңар» – дээн. (Чүге дээрге ыдыктыг хоойлунуң сөстерин дыңнааш, бүгү чон ыглажып турган чүве-дир.)

10Неемия улуска: «Барып, чаагай аъш-чемден чиңер, амданныг суксундан ижиңер, чүнү-даа белеткеп албаан улуска база үлүгден чорудуп бериңер. Бо хүн болза бистиң Дээргивиске ыдыктыг хүн-дүр. Муңгараваңар, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының хайырлаан өөрүшкүзү силерни күш киириптер» – дээн.

11Левиттер бүгү чонну оожургадып: «Соксап көрүңер, бо болза ыдыктыг хүн-дүр. Муңгараваңар» – деп турган.

12Оон бүгү чон дойлаар, өске улуска белек кылдыр аъш-чем чорудар+, аажок улуг өөрүшкүлүг байырлаар дээш тарап чоруй барган. Чүге дээрге оларга чугаалаан сөстерниң утказын билип каапканнар.

Чадырлар байырлалын демдеглээни

13Чеди айның ийиги хүнүнде бүгү чоннуң төрел салгалдарының баштыңнары Бурганның бараалгакчылары-биле, левиттер-биле кады, ыдыктыг хоойлуну оон-даа хандыр билип аарын күзээш, ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзраның чанынга чыглып келген. 14Олар Дээрги-Чаяакчының Моисейни дамчыштыр берген хоойлузундан израильчилер чеди айның байырлалының үезинде чадырларга чурттаар ужурлуун номчуп тып алган+. 15Ол ышкаш боттарының бүгү хоорайларынга база Иерусалимге мону чарлаар ужурлуун билип алганнар: улус даглыг черлерже барып, хоойлуда бижиттингенин ёзугаар ол чадырлар кылыры-биле черлик-даа, тарымал-даа олива ыяштарының будуктарын, мирт, пальма болгаш өске-даа калбак бүрүлүг ыяштарның будуктарын эккээр ужурлуг.

16Улус-чон чоруткаш, будуктар эккеп, боттарынга чадырлар кылып алган. Кижи бүрүзү азы бодунуң бажыңының кырынга, азы херимнериниң иштинге, азы Бурганның өргээзиниң иштинде шөлдерге, азы Суг хаалгазының+ баарында шөлге база Эфрем хаалгазының баарында+ шөлге чадырлар тудуп алган. 17Туттуруушкундан ээп келген бүгү улус-чон чадырлар кылып алгаш, аңаа кезек үеде чурттап турган. Нуннуң оглу Иисустуң үезинден бээр ол хүнге чедир израильчилер ук байырлалды ынчаар демдеглеп көрбээн чүве-дир. Олар аажок өөрүп турган.

18Эзра Бурганның хоойлузунуң дүрүг-номун байырлалдың бирги хүнүнден сөөлгү хүнүнге чедир, хүннүң-не номчуп келген+. Израильчилер чеди хүн байырлаан, а сески хүнде дүрүм ёзугаар онзагай чыыш болган+.

9

Чоннуң Бурганның мурнунга бодунуң бачыттарын билингени

9^1Ол-ла айның+ чээрби дөртте бүгү израильчилер шээрленип, качыгдалдың самдар хевин кедип, баштарынче довурак-доозун чажып алган+ чыглып келген. 2Израиль уктуг улус бүгү даштыкы улустан аңгыланы берген соонда+, олар туруп алгаш, боттарының бачыттарын, ада-өгбезиниң кемниг херектерин ажыы-биле миннип турган+. 3Улус аңаа турган черлеринге артып каап, үш шак дургузунда боттарының Бурганы Дээрги-Чаяакчының хоойлузунуң номун номчуп, дараазында үш шак дургузунда бачыттарын миннип, боттарының Бурганы Дээрги-Чаяакчыга мөгейип турган. 4Иисус, Бани, Кадмиил, Шевания, Вунний, Шеревия, Бани болгаш Хенани олар левиттерниң бедиктээжинче туруп алгаш, боттарының Бурганы Дээрги-Чаяакчыны дыңзыдыр кыйгырып эгелээн. 5Оон левиттер – Иисус, Кадмиил, Бани, Хашавния, Шеревия, Годия, Шевания болгаш Петахия: «Боттарыңарның Бурганыңар Дээрги-Чаяакчыны мөңгеде алдаржыдыңар-ла! – дээннер. – Улус сээң алдарлыг, кандыг-даа алгаг-макталдан, алгыш-йөрээлден өндүр бедик адыңны алдаржытсын! 6Дээрги-Чаяакчы, Сен чаңгыс сен!+ Кудай-дээрни, эң бедик дээрлерни, оларның бүгү аг-шериин, черни болгаш ында бар бүгү чүвени, далайларны болгаш ында бар бүгү чүвени Сен чаяап каан сен!+ Бүгү чүвеге амы-тынны хайырлап турар сен, дээрлерниң аг-шерии Сеңээ мөгейип турар.

7Сен, Дээрги-Бурган-Чаяакчы, Аврамны шилип алгаш, ону халдей черде Ур хоорайдан үндүре бергеш+, Авраам деп адап каан сен. 8Ооң чүрээ Сеңээ шынчы дээрзин көргеш+, ооң үре-салгалынга хананей, хет, амор, ферез, иевус, гергес чоннарның черин бериптер дээш, ооң-биле керээ чарып алган сен+. Ол сөзүңнү ээлээн-даа сен+, чүге дээрге чөптүг-шынныг-дыр сен!

9Бистиң ада-өгбевистиң Египетке хилинчээн көрүп каан сен, оларның Кызыл далай чанынга дуза дилээн алгызын дыңнап каан сен+. 10Сен фараонга удур, ооң бүгү дүжүметтеринге удур, ооң чуртунуң бүгү чонунга удур бадыткал демдектери биле кайгамчык чүүлдерни көргүскен сен+, чүге дээрге египетчилерниң Сээң чонуңну туразында аажылап келгенин билир турдуң. Сен алдаржаан сен, алдарлыг адың бөгүнге чедир дириг. 11Сен далайны чонуңнуң мурнунга ийи чарыптарыңга, олар далайны кургаг чер кыры-биле эрте берген, а оларны сүрүп чораан улусту, ээрем сугже даш октааны дег, терең далайже дүжүрүпкен сен+. 12Хүндүс оларны булут чагыдан, а дүне – оларның чоруур ужурлуг оруун чырыдар дээш – от чагыдан эдертип аппар чыткан сен+.

13Сен дээрден Синай дагже дүжүп келгеш+, чонуң-биле чугаалажып турган сен. Оларга чөптүг шииткелдер, шынныг хоойлулар берген сен, ачылыг дүрүмнер, айтыышкыннар берген сен+. 14Оларга Сеңээ тураскааткан амыр-дыш хүнүн айтып берип, Бодуңнуң чалчаң Моисейни дамчыштыр айтыышкыннар, дүрүмнер, хоойлуңну берген сен+. 15Олар аштап турда, Сен хлебти дээрден бадырып берген сен+, суксап турда – сугну хаядан үндүр аксып берген сен+. Чонга бээр бооп даңгыраглаан чериңче барып, ээлеп аарын оларга чугаалаан сен+.

16Оон бистиң ада-өгбевис турамык, чөрүү апарып, Сээң айтыышкыннарыңны тооп дыңнавайн турган. 17Олар Сени тооп дыңнаарындан ойталап, аразынга Сээң кылып турган кайгамчык чүүлдериңни сагынмайн барган. Олар чөрүүленип, Египетте кулданыынче эглирин күзээш, боттарынга баштыңчы олуртуп алган+. Ынчалза-даа Сен – килеңнээчел эвес, өршээринге ынак, ээ көрнүүчел, кээргээчел, өндүр улуг энерелдиг Бурган-дыр сен+. Оларны каапкаш барбаан сен! 18Олар бугажык дүрзүзү шуткуп алгаш: „Израиль чон, сени Египеттен үндүре берген бурганың бо-дур“ – деп турда безин+, Сеңээ удур коргунчуг дорамчылалдар кылып турда безин, оларны каапкаш барбаан сен.

19Сен оларны Бодуңнуң өндүр улуг кээргелиң-биле+ ээн кургаг ховуга каапкаш барбайн турдуң. Хүндүс булут чагы оларны эдертирин соксатпады, а дүне от чагы оларның чоруур ужурлуг оруун чырыдарын соксатпады+. 20Сен Бодуңнуң ачылыг Сүлдеңни оларны өөредип каар кылдыр оларга берген сен+. Манна деп чемиңни олардан хунаап албаан сен+, олар суксап турда, сууң берип турган сен+. 21Сен ээн кургаг ховуга дөртен чыл дургузунда оларның хереглелин хандырып келдиң+; оларның хереглээн бүгү чүвези бар турду, идик-хеви элеведи, буттары ышпады+.

22Сен чонуңга күрүнелерни, чоннарны хүлээдип берип кагдың, кожа черлерни үлеп бердиң. Олар Эсевоннуң хааны Сигоннуң чери биле Васанның хааны Огтуң черин эжелеп алды+. 23Израильчилерниң ажы-төлүн дээрде сылдыстар дег хөй санныг кылып кааш+, ада-өгбезинге: „Ынаар киргеш, ээлеп аар силер“ – деп турган чериңче эккелдиң. 24Ол салгал чер-чуртче кирип келгеш, эжелеп алды. Сен оларга ук черге чурттап турган хананей чонну чагыртып кагдың, оларның холунга хананей хааннарны-даа, чурттуң өске чоннарын-даа кара туразында аажылаар кылдыр хүлээдип бердиң+. 25Израильчилер быжыглалдыг хоорайларны, дүжүткүр черлерни эжелеп алган. Янзы-бүрү эт-хөреңги долган бажыңнарны, хаяда оюп кылып каан кудуктарны, виноград шөлдерин, оливалыг сесерликтерни, эңдерик чимистиг ыяштарны олар эжелеп алган+. Олар Сээң өндүр улуг буяның ачызында чемненип, тодуп, семирип, таалап-ханып турган+.

26Ындыг-даа болза, үймээнчилер апарып, Сеңээ удур тура халааннар, Сээң хоойлуңну артынче октапканнар+. Сээң медээчилериң израильчилерни Сенче ээлдирер дээш сагындырып турган, а олар демги медээчилерни өлүрүп турду+. Улус-чон Сеңээ удур коргунчуг дорамчылалдар кылып турган, 27ынчангаш Сен оларны дайзыннарының холунга хүлээдип бээриңге, олар кызагдадып турду+. Ынчалза-даа кызагдаттырган үезинде Сенден дуза дилеп, кыйгырарга, оларны дээрден дыңнап, Бодуңнуң өндүр улуг кээргелиң-биле+ дайзыннарының холундан хостап турган камгалакчыларны оларга чорудуп берип турдуң+.

28Ынчалза-даа дыштанып алгаш-ла, олар катап база Сээң мурнуңга бузут үүлгедир болду. Ынчангаш Сен оларны дайзыннарының холунга хүлээдип бээриңге, дайзыннары оларны чагырып турду+. А кажан олар катап база Сенден дуза дилеп, кыйгырарга, Сен дээрден дыңнап, Бодуңнуң өндүр улуг кээргелиң-биле оларны хөй катап камгалап турдуң+. 29Сээң хоойлуңче эглип кээр кылдыр оларны сагындырып турдуң, ынчалза-даа олар турамыы-биле Сээң айтыышкыннарыңны тооп дыңнавайн турду, Сээң дүрүмнериңге удур бачыт үүлгедип турду, а ол дүрүмнерни күүседип турар кижи ооң ачызында амылыг артар турган ийик+. Олар Сенден чөрүүзү-биле хая көрнүп, дедир чаңын көргүзүп, Сени тооп дыңнавайн турду. 30Сен оларны хөй чыл шыдажып келдиң. Бодуңнуң медээчилериң дамчыштыр Бодуңнуң Сүлдең-биле оларны сагындырып турдуң+, ынчалза-даа олар тооп дыңнавайн келди. Ынчангаш Сен оларны өске чер чурттуг чоннарның холунга хүлээдип бердиң. 31Ындыг-даа болза, Бодуңнуң өндүр улуг кээргелиң-биле+ Сен оларны бүрүнү-биле узуткавадың, каапкаш барбадың, чүге дээрге ээ көрнүүчел, кээргээчел Бурган-дыр сен+.

32Бистиң Бурганывыс – өндүр улуг, күчүлүг, сүртенчиг, чагыг-керээни үревес, кезээде энерелдиг Бурган!+ Бистиң ада-өгбевисти, хааннарывысты, нояннарывысты, Бурганның бараалгакчыларын, медээчилерин – бүгү чонувусту тавараан шупту түрегдел-хилинчек Сээң мурнуңга бичии бооп көзүлбезин. Ол бергедээшкиннер ассирий хааннарның үезинден эгелээш+, амгы үеге чедир болуп келди. 33Бистиң-биле болган бүгү чүве дээш, Сен чөптүг-шынныг сен, чүге дээрге шынчыңны кадагалап келдиң, а бис кем-буруулуг болдувус+. 34Бистиң хааннарывыс, нояннарывыс, Бурганның бараалгакчылары болгаш ада-өгбевис Сээң хоойлуңну күүсетпейн турду. Сээң оларга чорудуп берип турган айтыышкыннарыңны, баш бурунгаар сагындырыгларыңны олар тооп дыңнавайн барды+. 35Боттарының күрүнезинге чурттап тургаш безин, Сээң оларга берген делгем, дүжүткүр чериңге өндүр улуг ачы-буянныыңга таалап-ханып тура безин, олар Сеңээ бараан болбайн турду, боттарының бузуттуг херектеринден ойталавады+. 36Бо-дур, бис ам кулдар-дыр бис. Сээң бистиң ада-өгбевиске ооң чимизин, ачылыг беримчезин чип амыдыразын дээш берген чериңде кулдар-дыр бис+. 37Чер ам элбек дүжүдүн Сээң бисти бачыттарывыс ужун чагыртып кааның хааннарга берип турар-дыр. Ол хааннар бистиң мага-бодувусту, мал-маганывысты кара туразында эдилеп тур+. Бис улуг бергедээшкинге таварыштывыс».

Чоннуң Бурган-биле керээзин катаптааны

38«Ол бүгүнүң ужурунда бис быжыг хүлээлге ап, ат салып кагдывыс+. Бистиң нояннарывыс, левиттеривис болгаш Бурганның бараалгакчылары ону шынзыдып, таңмалап кагды.

10

10^1Таңмалар салып, шынзыткан улус бо-дур+:

Гахалияның оглу+, тус чер чагырыкчызы Неемия+;

Седекия, 2Серайя, Азария, Иеремия, 3Пашхур, Амария, Малхия, 4Хаттуш+, Шевания, Маллух, 5Харим, Меремот, Авдий, 6Даниил, Гиннетон, Варух, 7Мешуллам, Авия, Миямин, 8Маазия, Вилгай болгаш Шемайя – Бурганның бараалгакчылары.

9Левиттер: Азанияның оглу Иисус, Хенададтың оолдарының+ бирээзи Биннуй, Кадмиил+
10база оларның акы-дуңмазы – Шевания, Годия, Клита, Фелайя, Ханан, 11Миха, Рехов, Хашавия, 12Заккур, Шеревия, Шевания, 13Годия, Бани, Венинуй.

14Чоннуң баштыңнары+: Парош, Пахат-Моав, Элам, Затту, Бани, 15Вунний, Азгад, Бевай, 16Адония, Бигвай, Адин, 17Атер, Эзекия, Азур, 18Годия, Хашум, Бецай, 19Хариф, Анатот, Невай, 20Магпиаш, Мешуллам, Хезир, 21Мешезавел, Садок, Иаддуй, 22Фелатия, Ханан, Анайя, 23Осия, Анания, Хашув, 24Галлохеш, Пилха, Шовек, 25Рехум, Хашавна, Маасея, 26Ахия, Ханан, Анан, 27Маллух, Харим, Баана.

28Арткан чон база – Бурганның бараалгакчылары, левиттер, хаалгачылар, ыраажылар, Бурганның өргээзиниң ажылчыннары, Бурганның хоойлузу дээш өске чоннардан аңгыланып келген+ бүгү улус боттарының кадайлары база дыңнаан чүүлүн угаап шыдаптар ажы-төлү-биле кады – 29олар шупту боттарының ха-дуңмазынга, аразында алдар-хүндүлүг улуска каттыжып, Бурганның Бодунуң чалчазы Моисейни дамчыштыр берген хоойлузун ёзугаар чурттаар, бистиң Чагырыкчывыс Дээрги-Чаяакчының бүгү айтыышкын, дүрүм-хоойлуларын сагып, күүседир аазаашкынны берген. А күүсетпес болза, каргаттырар бооп даңгыраглааннар.

30Боттарывыстың кыстарывысты кожа чоннарның оолдарынга кадай кылдыр бербес бис, оларның кыстарын боттарывыстың оолдарывыс-биле өглевес бис+.

31Кожа чоннар амыр-дыш хүнүнде азы өске-бир ыдыктыг хүнде бараан-сараан азы тараа эккелгеш, садар болза, бис садып албас бис.

Чедиги чыл санында-ла черни болбаазыратпас бис база биске өрелиг улустуң бүгү өрелерин өршээр бис+.

32Бис Бурганывыстың өргээзиниң хереглелдеринге чылдың-на бир шекелдиң үштүң бири[*] мөңгүннү бээр деп хүлээлгени боттарывыска ап тур бис+. 33Ол үндүрүгнү ыдыктаан хлебтер быжырарынга+, хүннүң салыр далган-тараа болгаш бүрүн өрттедир өргүлдер салырынга, амыр-дыш хүнүнде, Ай чаазында база өске-даа доктааттынган байырлалдарда салыр ыдыктыг өргүлдер кылырынга, Израильди арыглаар ужурлуг бачыт дээш өргүлдер салырынга, бистиң Бурганывыстың өргээзинге кылып турар бүгү ажылдар бүдүреринге ажыглаар.

34Бис, Бурганның бараалгакчылары, левиттер болгаш карачал чон, чылдың-на, доктааттынган үеде бистиң Бурганывыстың өргээзинче оттулар ыяшты+ кайы төрел бөлүк эккээрин билип аары-биле төлге даштары октаар бис. Ол ыяшты ыдыктыг хоойлуда бижээнин ёзугаар Бурганывыс Дээрги-Чаяакчыга өргүл салыр бедигээшке өрттедир ужурлуг бис+.

35Бис чылдың-на Дээрги-Чаяакчының өргээзинче черивистиң баштайгы дүжүдүн база бүгү ыяштарның баштайгы чимизин эккеп салыр хүлээлге алган бис+.

36Ыдыктыг хоойлуда бижээнин ёзугаар бистиң Бурганывыстың өргээзинче, ында бараан болуп турар Бурганның бараалгакчыларынга дун оолдарывысты эккеп-даа, бода болгаш шээр малывыстың дун төлдерин хүлээдип-даа турар болган бис+.

37Бурганның өргээзиниң шыгжамыр-өрээлдеринче+, Бурганның бараалгакчыларынга баштай дээрбелээн далганны, баштайгы дүжүдүвүстен далган-тараа өргүлүн, бүгү ыяштарывыстың баштайгы чимизин, чаа арагавыс биле олива үзүвүстү эккээр бис+. Черивистиң дүжүдүнүң оннуң бир кезээн левиттерге эккеп бээр бис. Чер ажылы кылып турар бүгү хоорай-суурларывыска левиттер дүжүдүвүстүң оннуң бир кезээн чыып аар ужурлуг болгай+. 38Левиттер ол оннуң бир кезээн чыып турда, олар-биле кады Аарондан укталган Бурганның бараалгакчызы кады чоруур ужурлуг, а левиттер дүжүттүң оннуң бир кезээниң онгу кезээн+ Бурганывыстың өргээзинче, шыгжамыр-өрээлдерже сөөртүп эккээр ужурлуг. 39Израильдиң чону, ооң иштинде левиттер база, шак ол өрээлдерже боттарының өргүл белектерин: далган-тараа, чаа арага болгаш олива үзүн эккээр ужурлуг, чүге дээрге Бурганның өргээзиниң ыдыктыг эт-херекселдери ол өрээлдерге кадагалаттынар+, бараан болуп турар Бурганның бараалгакчылары, хаалгачылар, ыраажылар база ол өрээлдерни ажыглаар+.

Бурганывыстың өргээзинче сагыш салыр бис!+»

11

Иерусалимниң чаа чурттакчылары

(1 Чыл. 9:1-22)

11^1Чоннуң баштыңнары Иерусалимге чурттай берген. Өске бүгү улус ыдыктыг хоорай Иерусалимге+ кым чурттаар эвес дээш, төлге даштары октап турган+: он кижиниң бирээзи-ле аңаа чурттаары-биле чоруй баар, а арткан тос кижи боттарының хоорай-суурларынга артып каар турган. 2Иерусалимге чурттаар бооп, эки туразы-биле чөпшээрешкен бүгү улусту чон алгап-йөрээп каан.

3Иерусалимге чурттап турган чурттуң баштыңнары бо-дур. (Израильчилерниң хөй кезии, Бурганның бараалгакчылары, левиттер, Бурганның өргээзиниң ажылчыннары+ болгаш Соломоннуң чалчаларының үре-салгалы+ Иудеяның хоорайларынга – кижи бүрүзү бодунуң хувааглыг черинге, янзы-бүрү хоорай-суурларга чурттап турган. 4А Иуда биле Вениаминниң аймактарынга хамааржыр чамдык улус Иерусалимге чурттап турган.)

Иуданың аймаандан:

Озияның оглу Атайя (Озия – Захарияның оглу, Захария – Амарияның оглу, Амария – Шефатияның оглу, Шефатия – Малелеилдиң оглу, Малелеил – Фарестиң үре-салгалы+ болур чүве-дир);

5Варухтуң оглу Маасея (Варух – Колхозейниң оглу, Колхозей – Хазайяның оглу, Хазайя – Адайяның оглу, Адайя – Иегоиаривтиң оглу, Иегоиарив – Захарияның оглу, Захария – Шеланың үре-салгалы+ болур чүве-дир). 6Фарестиң Иерусалимге чурттап турган үре-салгалы болур 468 кижи шупту күштүг-шыырак улус чүве-дир.

7Вениаминниң аймаандан: Мешулламның оглу Саллу (Мешуллам – Иоедтиң оглу, Иоед – Федайяның оглу, Федайя – Колайяның оглу, Колайя – Маасеяның оглу, Маасея – Ифиилдиң оглу, Ифиил – Исайяның оглу болур чүве-дир), 8ооң соондан Габбай биле Саллай. Вениаминчилер шупту 928 кижи.

9Оларның даргазы Зихрийниң оглу Иоил турган, а Гассенуаның оглу Иуда кол хоорайның оралакчы даргазы турган.

10Бурганның бараалгакчыларындан: Иегоиаривтиң оглу Иедайя, Яхин, 11Хелкияның оглу Серайя (Хелкия – Мешулламның оглу, Мешуллам – Садоктуң оглу, Садок – Мерайоттуң оглу, Мерайот – Бурганның өргээзинде эргелекчи Ахитувтуң оглу болур чүве-дир)+, 12Бурганның өргээзинге бараан болуп турган оларның ха-дуңмазы – 822 кижи; Иерохамның оглу Адайя (Иерохам – Фелалияның оглу, Фелалия – Амцийниң оглу, Амций – Захарияның оглу, Захария – Пашхурнуң оглу, Пашхур – Малхияның оглу болур чүве-дир), 13ооң ха-дуңмазы, төрел салгалдар баштыңнары болур 242 кижи; Азариилдиң оглу Амашсай (Азариил – Ахзайның оглу, Ахзай – Мешиллемоттуң оглу, Мешиллемот – Иммерниң оглу болур чүве-дир),

14оларның ха-дуңмазы болур 128 кижи – күштүг-шыырак улус. Оларның даргазы Гагедолимниң оглу Завдиил турган.

15Левиттерден: Хашувтуң оглу Шемайя (Хашув – Азрикамның оглу, Азрикам – Хашавияның оглу, Хашавия – Вуннийниң оглу болур чүве-дир), 16Шавтай+ биле Иегозавад+ – левиттернин баштыңнары, Бурганның өргээзиниң даштыкы ажылдарын+ харыылаар хүлээлгелиг кижилер, 17Миханың оглу Маттания (Миха – Завдийниң оглу, Завдий – Асафтың үре-салгалы+ болур чүве-дир). Маттания мөргүл үезинде кол йөрээкчи кижи турган+. Бакбукия – ооң ха-дуңмазының аразында оралакчы болгаш Шаммуйнуң оглу Авда (Шаммуй – Галалдың оглу, Идифуннуң үре-салгалы+ болур чүве-дир). 18Ыдыктыг хоорайга шупту 284 левит кижи турган.

19Хаалгачылар+: Аккув, Талмон болгаш оларның хаалга кадарып турган ха-дуңмазы – 172 кижи.

20Арткан израильчилер, Бурганның бараалгакчылары болгаш левиттер Иудеяның бүгү хоорай-суурларынга, кижи бүрүзү бодунуң хувааглыг черинге чурттап турган.

21Бурганның өргээзиниң ажылчыннары Офел тейге чурттап турган+. Оларның даргалары – Циха биле Гишфа олар чүве-дир.

22Иерусалимде левиттерниң удуртукчузу – Баниниң оглу Узий турган. (Бани – Хашавияның оглу, Хашавия – Маттанияның оглу, Маттания – Миханың оглу, Миха – Асафтың үре-салгалы болур чүве-дир.) Асафтың үре-салгалы+ Бурганның өргээзинге бараан болуушкун дээш харыылаар ыраажылар болур турган. 23Ыраажыларга хамаарыштыр хаанның чарлыын үндүрүп, оларның хүн санындагы хүлээлгелерин ында айтып каан чүве-дир.

24Мешезавелдиң оглу Петахия (Мешезавел Иуданың аймаандан, зерах төрел бөлүктен+ укталган кижи чүве-дир) бүгү херектер талазы-биле хаанның мурнунга чоннуң төлээлекчизи турган.

Өске хоорай-суурларның чурттакчылары

1. 25Көдээ черлерге, боттарының шөлдеринге чурттап турган улуска хамаарыштыр алыр болза, иудейлер дараазында черлерге чурттап турган: Кириат-Арбага болгаш ооң чоок-кавызында суурларга, Дивонга болгаш ооң чоок-кавызында суурларга, Иекавцеилге болгаш ооң чоок-кавызында суурларга, 26Иешуага, Моладага, Бет-Палетке, 27Хацар-Шуалга, Беэр-Шевага болгаш ооң чоок-кавызында суурларга, 28Циклагка, Мехонага болгаш ооң чоок-кавызында суурларга, 29Аин-Риммонга, Цорага, Иармутка, 30Заноахка, Одолламга болгаш оларның чоок-кавызында суурларга, Лахиске болгаш ооң шөлдеринге, Азекага болгаш ооң чоок-кавызында суурларга. Иудейлер Беэр-Шевадан эгелээш, Энном шынаазынга чедир турумчуп чурттай берген.

2. 31Вениаминчилер Гевага, Михмаска, Гаяга, Вефилге болгаш ооң чоок-кавызында суурларга, 32Анатотка, Новка, Ананияга, 33Асорга, Рамага, Гиффаимге, 34Хадидке, Цевоимге, Неваллатка, 35Лодка, Онога болгаш Харашим шынаазынга чурттап турган.

3. 36Иуданың аймааның черинде чурттаан чамдык левит бөлүктер Вениаминниң аймааның аразынга Бурганга бараан болуп турган.

12

Бурганның бараалгакчылары биле левиттер

12^1Салафиилдиң оглу Зоровавел чагырыкчы-биле база дээди бараалгакчы Иисус-биле кады+ Иудеяже ээп келген Бурганның бараалгакчылары болгаш левиттер бо-дур+.

Серайя, Иеремия, Эзра, 2Амария, Маллух, Хаттуш, 3Шехания, Рехум, Меремот, 4Аддо, Гиннетой, Авия, 5Миямин, Маадия, Вилга, 6Шемайя, Иегоиарив, Иедайя, 7Саллу, Амок, Хелкия болгаш Иедайя. Олар болза Иисустуң үезинде Бурганның бараалгакчызы ха-дуңмазын баштап турган улус-тур.

8Левиттер бо-дур: Иисус, Биннуй, Кадмиил, Шеревия, Иуда, Маттания. Маттания бодунуң ха-дуңмазы-биле Бурганны алгап-йөрээп ырлаары дээш харыылаар турган+. 9Бакбукия биле Унний – оларның ха-дуңмазы – бараан болуушкун үезинде олар-биле дужааштыр турар турган.

10Дээди бараалгакчы Иисус+ Иоакимниң ачазы, Иоаким – Элиашивтиң ачазы, Элиашив – Иодайның ачазы, 11Иодай – Ионафанның ачазы, Ионафан – Иаддуйнуң ачазы болур чүве-дир.

12Иоакимниң үезинде Бурганның бараалгакчыларының төрел салгалдарының баштыңнары бо-дур:

Серайяның төрел салгалының баштыңы – Мерайя,

Иеремияның төрел салгалының баштыңы – Анания,

13Эзраның төрел салгалының баштыңы – Мешуллам,

Амарияның төрел салгалының баштыңы – Иоханан,

14Мелихунуң төрел салгалының баштыңы – Ионафан,

Шеванияның төрел салгалының баштыңы – Иосиф,
15Харимниң төрел салгалының баштыңы – Адна,
Мерайоттуң төрел салгалының баштыңы – Хелкия,

16Аддонуң төрел салгалының баштыңы – Захария+,

Гиннетоннуң төрел салгалының баштыңы – Мешуллам,

17Авияның төрел салгалының баштыңы – Зихрий,

Миниамин болгаш Моадияның төрел салгалының баштыңы – Пилтай,

18Вилганың төрел салгалының баштыңы – Шаммуй,

Шемайяның төрел салгалының баштыңы – Ионафан,

19Иегоиаривтиң төрел салгалының баштыңы – Мафнай,

Иедайяның төрел салгалының баштыңы – Узий,

20Саллайның төрел салгалының баштыңы – Каллай,

Амоктуң төрел салгалының баштыңы – Евер,

21Хелкияның төрел салгалының баштыңы – Хашавия,

Иедайяның төрел салгалының баштыңы – Нафанаил.

22Левиттерниң төрел салгалдар баштыңнарын Элиашив, Иодай, Иоханан+ болгаш Иаддуй оларның үезинде даңзыже киир бижип каан. А Бурганның бараалгакчыларын – Персияның хааны Дарийниң чагырган үезинде бижип каан. 23Левит төрел салгалдар баштыңнарын Элиашивтиң оглу Иохананның үезинге чедир чылдар бижилгезиниң номунче киир бижип каан. 24Хашавия+, Шеревия+ болгаш Кадмиилдиң оглу Иисус+ левиттерниң баштыңнары бооп турган. Оларның ха-дуңмазының бир
бөлүү өске бөлүкке дужааштыр туруп алгаш, Бурганны алгап-йөрээп, алдаржыдып турган. Бурганның кижизи Давид хаан ынчаар доктааткан турган чүве-дир+.

25Маттания, Бакбукия, Авдий, Мешуллам, Талмон, Аккув – өргээниң хаалгаларының чанында шыгжамыр черлери кадарар хүлээлгелиг хаалгачылар турган+. 26Олар Иоседектиң оглунуң оглу, Иисустуң оглу+ Иоакимниң үезинде база тус чер чагырыкчызы Неемия биле Бурганның бараалгакчызы, ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзраның үезинде чурттап турган.

Иерусалимниң ханазын Бурганга бараалгатканы

27Иерусалимниң ханазын Бурганга бараалгадыр үе келгенде, хоорайже левиттерни оларның чурттап турган бүгү черлеринден кыйгыртып эккелген. Олар хананы Бурганга бараалгатканын өөрүшкүлүг байырлап, Ону алгап-мактаан, Аңаа өөрүп четтирген ырларны чадаган, чанзы болгаш кимвалдар-биле үдеп, күүседир ужурлуг турган+. 28Ыраажылар оон ыңай Иерусалимниң чоок-кавызындан, Нетофа чанында суурлардан, 29Бет-Гаггилгалдан, Гева биле Азмаветтиң девискээрлеринден чедип келген. (Ыраажылар Иерусалимниң чоок-кавызынга суурлар тудуп алган турган чүве-дир.) 30Бурганның бараалгакчылары биле левиттер ыдыктанып-арыгланып алгаш+, улус-чонну, хаалгалар биле хананы арыглап каан.

31Мен Иудеяның нояннарын ханаже үндүре бердим. Бурганны алгап-мактаары-биле база чыскаалып кылаштаары-биле ыраажыларның ийи улуг бөлүүн база тургузуп кагдым. Оларның бирээзи хананың кыры-биле оң талаже, Өдек хаалгазынче+ чорупкан. 32Ол ыраажыларның соо-биле Гошайя база Иудеяның нояннарының чартык кезии: 33Азария, Эзра, Мешуллам, 34Иуда, Вениамин, Шемайя болгаш Иеремия бар чыткан. 35Оон ыңай трубалар туткан Бурганның элээн каш бараалгакчызы: Ионафанның оглу Захария (Ионафан – Шемайяның оглу, Шемайя – Маттанияның оглу, Маттания – Михейниң оглу, Михей – Заккурнуң оглу, Заккур – Асафтың оглу+ болур чүве-дир) 36база ооң ха-дуңмазы Шемайя, Азариил, Милалай, Гилалай, Маай, Нафанаил, Иуда болгаш Ананий бар чыткан. Олар Бурганның кижизи Давидтиң кылган хөгжүм херекселдерин+ тудуп алгаш чораан. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра чыскаалды баштап чораан. 37Суг бажы хаалгазының+ чанынга – ооң чиге дужунга олар Давидтиң Хоорайынче, хана кырынче тепкииштер дамчып көдүрлү бергеш, Давидтиң ордузунуң чаны-биле эрткеш, Суг хаалгазынче+ чорупкан.

38Ыраажыларның ийиги бөлүү өске талаже бар чыткан, мен чоннуң чартык кезии-биле ол ыраажыларның соондан хана кырлап чоруптувус. Суугу суургазының+ чаны-биле Делгем ханаже+ шиглей, 39Эфрем хаалгазының+ чаны-биле, Иешана хаалгазының[*], Балык хаалгазының+, Хананел суургазының+, Меа суургазының чаны-биле Хой хаалгазынга+ чедир кылаштааш, Таңныыл хаалгазының+ чанынга доктаай бердивис.

40Ыраажыларның ийи бөлүү Бурганның өргээзиниң мурнунда турар черлерин ээлеп алган, мен биле даргаларның чартык кезии база. 41Бис-биле кады трубалар туткан бараалгакчылар Элиаким, Маасея, Миниамин, Михей, Элиоенай, Захария, Анания олар, 42оон ыңай Маасея, Шемайя, Элеазар, Узий, Иоханан, Малхия, Элам болгаш Эзер турган. Израхия баштаан ыраажылар дыңзыдыр ырлажып эгелээн. 43Ол хүн улус-чон эңдерик хөй өргүлдер эккеп салып, өөрүп-хөглеп турган, чүге дээрге Бурган оларга өндүр улуг өөрүшкүнү хайырлаан болгай. Херээженнер, ажы-төл база өөрүп-хөглээн. Иерусалимде өөрүшкү-хөглелдиң шимээн-даажы кайы ырактан дыңналып турган.

Левиттер биле Бурганның бараалгакчыларын хандырар үлүглер

44Ол хүн баштайгы чимистерниң, дүжүттүң оннуң бир кезээниң өргүлдерин Бурганның өргээзинге шыгжаар өрээлдерни харыылаар кижилерни томуйлап каан. Ол кижилер хоорайларны долгандыр турар шөлдерден ыдыктыг хоойлуда айытканын ёзугаар Бурганның бараалгакчылары биле левиттерге онаажыр үлүглерни шыгжамырларже чыыр ужурлуг турган, бараан болуушкун кылып турар Бурганның бараалгакчылары биле левиттер дээш, иудейлер өөрүп турган чүве-дир. 45Бурганның бараалгакчылары биле левиттер боттарының Бурганынга бараан болуушкунун, арыглаашкын ёзулалын Давид хаанның, ооң оглу Соломоннуң айтыышкыннарын ёзугаар кылып турган. Ыраажылар биле хаалгачылар база ынчаар кылып турган. 46Шаг шаанда, Давид биле Асафтың үезинде, ыраажыларның башкарыкчылары-даа, Бурганны алгап-йөрээген, Аңаа өөрүп четтирген ырлар-даа бар турган болгай+.

47Зоровавелдиң-даа, Неемияның-даа үезинде бүгү израильчилер ыраажылар биле хаалгачыларны хандырар үлүглерни оларга хүннүң-не берип турган. Ол ышкаш арткан левиттерге база ыдыктыг үлүглерни берип турган, а левиттер Аароннуң үре-салгалынга үлүглерни аңгылап берип турган+.

13

13^1Ол хүн Моисейниң номун чонга дыңналдыр номчуурга+, ында мынча деп бижээни билдинген: «Аммон азы моав аймак-сөөктүг кижи Бурганга мөгеер ниитилелге кажан-даа каттыжып болбас+, 2чүге дээрге олар израильчилерге аъш-чем, суг бээринден ойталаан, харын израиль чонга каргыш салзын дээш, Валаамны хөлезилеп алган-дыр. Ынчалза-даа бистиң Бурганывыс ооң каргыжын йөрээл кылдыр хуулдурупкан»+. 3Ол хоойлуну дыңнап кааш, израильчилер өске аймак-чоннардан укталган улусту боттарындан аңгылап каапкан+.

4-5А ооң мурнунда Бурганның бараалгакчызы Элиашив Бурганывыстың өргээзинде шыгжамыр-өрээлдер дээш харыысалгалыг кижи апарган+. Товия-биле+ чоок эжишки турган болгаш, Элиашив аңаа улуг өрээл белеткеп берген. Ооң мурнунда ол өрээлге далган-тараа өргүлдери, чаагай чыттыг чүүлдер, өргээниң эт-херексели болгаш ыдыктыг хоойлуда айытканын ёзугаар+ левиттер, ыраажылар, хаалгачыларга бээри көрдүнген тараа, чаа арага биле олива үзүнүң оннуң бир кезээ база Бурганның бараалгакчыларынга өргүл белектери шыгжаттынып турган.

6Ол бүгү болуп турда, мен Иерусалимге турбаан мен, чүге дээрге Вавилоннуң хааны Артаксеркстиң чагыргазының үжен ийиги чылында+ мен хаанче чоруй барган турган мен. Элээн үе эрткенде, оон чөпшээрел дилеп алгаш, 7Иерусалимче ээп келген мен. Аңаа келгеш, Элиашивтиң бак үүлгедиг кылып, Бурганның өргээзиниң шөлүнге Товияга өрээл белеткеп бергенин дыңнап кагдым. 8Аажок килеңнээш, Товияның эт-хөреңгизин үндүр октапкан мен. 9Өрээлдерни арыглаарын дужаагаш+, Бурганның өргээзиниң эт-херекселин, далган-тараа өргүлүн болгаш чаагай чыттыг чүүлдерни катап база ынаар киирдирип кагдым.

10Оон ыңай левиттерни хандырары-биле көрдүнген үлүглерни улус-чоннуң оларга бербейн турарын билип кагдым+. Ынчангаш бараан болуушкун кылып турар левиттер биле ыраажылар боттарының шөлдеринче тарап чана берген болган. 11Дарга улусту чемелеп, олардан: «Чүге Бурганның өргээзинче сагыш салбайн тур силер?+» – деп айтырдым. Оон левиттерни чыып алгаш, ажыл-албан кылыр черлеринге тургузуп кагдым. 12Ынчан Иудеяның бүгү чону шыгжамырларже далган-тараа, чаа арага биле олива үзүнүң оннуң бир кезээн эккелген+. 13Шыгжамыр-өрээлдерни Бурганның бараалгакчызы Шелемияның, ном-хоойлу тайылбырлакчызы Садоктуң, левит Федайяның хайгааралынга дагзып, оларга дузалакчы кылдыр Маттанияның оглунуң оглу, Заккурнуң оглу Хананны томуйлап кагдым, чүге дээрге ол улус бүзүрелдиг деп санадып турган. Оларга ха-дуңмазы левиттерниң аразынга аъш-чем үлээр даалга берип каан мен.

14Бурганым, ол дээш мени бодап чоруп көрем, Сээң өргээң дээш база аңаа бараан болуушкуннар дээш кылган буянныг херектеримни балавайн көрем!+

Неемияның өске чаартылгалары

15Ол үеде мен Иудеяга мындыг чүүл көрдүм: улус амыр-дыш хүнүнде+ оңгарларда виноград сыскырып турар, тараа моожаларын сөөртүп, элчигеннерге арага, виноград, фига болгаш өске-даа чүък-биле кады чүдүргеш, ол бүгүнү ыдыктыг хүнде Иерусалимче сөөртүп аппарып турар болду+. Амыр-дыш хүнүнде аъш-чем сатпазын оларга сагындырып каан мен. 16Иерусалимде турумчуп алган Тир чурттуг садыгжылар балык болгаш янзы-бүрү барааннар сөөртүп эккеп, амыр-дыш хүнүнде иудейлерге Иерусалимге садып турган. 17Мен Иудеяның ызыгууртан кижилерин чемелеп: «Чүге ындыг бузут үүлгедип, амыр-дыш хүнүн бужартадып турарыңар ол? 18Силерниң ада-өгбеңер база ынчаар кылып турган эвес чүве бе – Бурганывыс ол дээш бисче, бо хоорайже ол бүгү айыыл-халапты ыдыпкан эвес чүве бе? А ам израиль чонга удур Ооң оон-даа улуг килеңин кыптыктырып, амыр-дыш хүнүн бужартадып тур силер» – дээн мен.

19Ооң соонда, амыр-дыш хүнүнүң бүдүүзүнде, Иерусалимниң хаалгазының чанынга имир дүжүп кел чыдырда, эжиктерни хаап кааш, амыр-дыш хүнү эрте бергижеге чедир ажытпазын дужааган мен. Ол хүн кандыг-даа чүъктү хоорайже эрттирбес кылдыр, хаалга аксынга элээн каш кижи тургузуп каан мен. 20Бир-ийи катап садыгжылар, янзы-бүрү бараан садып турар улус Иерусалимниң даштынга хонган. 21А мен оларны сагындырып: «Чүге хана баарында хонуп тур силер? Бир эвес ам бир катап ынчаар болзуңарза, силерге удур күш ажыглаар мен» – дидим.

Оон соңгаар олар амыр-дыш хүнүнде келбес апарган. 22Мен оон левиттерге ыдыктанып-арыгланып алгаш+, амыр-дыш хүнүн ыдыктыг кылдыр арттырары-биле хаалганы барып кадарарын дужааган мен.

Бурганым, ол бүгү дээш, мени бодап чоруп көрем, Бодуңнуң өндүр улуг энерелдииң-биле мени кээргеп көрем!+

23Ол үеде мен азот, аммон болгаш моав херээженнер-биле кады чурттап турар иудейлер көрдүм+. 24Ынчангаш оларның ажы-төлүнүң чартык кезии азоттап азы өске чоннарның дылы-биле чугаалаар, еврейлеп чугаалап билбес болган. 25Мен ол иудейлерни чемелеп, оларже каргыш салып турдум. Чамдык эр улусту эттеп, бажының дүгүн чулуп-даа турдум. Бурганның ады-биле даңгыраглаарын албадап, оларга: «Силер боттарыңарның кыс уругларыңарны өске чоннарның эрлери-биле өглевес база оларның кыс уругларын оолдарыңарга кадай кылдар албас ужурлуг силер!+
26Шак ындыг чоруктар Израильдиң хааны Соломонну бачытче киирип каан эвес чүве бе? Хөй-ле чоннарда ол ышкаш хаан турбаан. Бурганы Соломонга ынак болган, Ол ону бүгү израильчилерниң хааны кылып каан. Ынчалзажок даштыкы кадайлары ону безин бачытче киирип каан болгай+. 27Бис ам силерге хамаарыштыр ол-ла бүгү коргунчуг бузутту үүлгедип, даштыкы херээженнерни кадай кылып ап+, Бурганывыска шынчыңарны үреп турарыңарны дыңнаар апаар бис бе?» – дээн мен.

28Бурганның дээди бараалгакчызы Элиашивтиң оглу Иодайның оолдарының бирээзи Хорон чурттуг Санаваллаттың+ күдээзи апарган. Ынчангаш мен ону бодумдан сывырып чорудупкан мен.

29Бурганым, оларны бодап кээп, анаа эрттирбейн көрем+, чүге дээрге Сеңээ бараан болуушкунну болгаш Сээң бараалгакчылар, левиттерге чагыыңны бакка суккан улус-тур.

30Мен улус-чонну ынчалдыр бүгү-ле даштыкы салдардан арыглап, Бурганның бараалгакчылары биле левиттерниң бараан болуушкунун, кайыларының-даа ажыл-албанын катап тургузуп каан мен. 31Оон ыңай доктааттынган үеде өргүл бедигээжиниң оттулар ыяш-биле хандырылгазынче+, улустуң баштайгы чимистерни эккеп турарынче сагыш салып турган мен.

Бурганым, мени бодап, меңээ ачылыг бооп көрем!+

* 2:13 Азы: «Шөө-бөрүлер деп суг бажының».

* 3:6 Азы: «Эрги хаалганы» (Неем. 12:39 көр).

* 3:7 Азы: «Евфрат хемниң барыын талазында девискээрниң чагырыкчызының дужаалын ёзугаар».

* 3:26 Офел тей – Иерусалимниң кезээ, Бурганның өргээзинден ырак эвеске турган (2 Чыл. 27:3 көр).

* 4:12 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «...иудейлер бүгү черлерден биске келгеш: „Бисче ээп келиңер“ – деп он-даа катап чугаалаан».

* 4:23 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Кижи бүрүзү ок-чепсек болгаш суг ап чоруур турган».

* 5:5 Азы: «Бис база, ха-дуңмавыс дег, эът-боттан бүткен кижилер-дир бис».

* 5:15 Дөртен шекел – чартык хире килограммга деңнежир.

* 6:16 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы: «Иудейлер олардан кортпастай берген».

* 7:65 Урим биле туммим – Дээрги-Чаяакчының күзел-соруун тодарадыр дээш Бурганның бараалгакчыларының ажыглап турган херекселдери (Хост. 28:30 көр).

* 7:67-69 Өске бурунгу сөзүглелде «736 аъттыг, 245 мулдуг» деп немеп каан.

* 7:70 8,5 хире килограмм алдынга деңнежир.

* 7:70 Өске бурунгу сөзүглелде «30» деп бижээн.

* 7:71 170 хире килограмм алдынга, 1200 хире килограмм мөңгүнге деңнежир.

* 8:9 Чеди айның бирги хүнүнде Трубалар байырлалы болур турган (Лев. 23:24; Сан. 29:1 көр).

* 10:32 Дөрт хире граммга деңнежир.

* 12:39 Азы: «Эрги хаалганың» (Неем. 3:6 көр).

+ 1:1 Неем. 10:1
+ 1:1 Неем. 2:1
+ 1:1 Зах. 7:1
+ 1:1 Эсф. 1:2; Дан. 8:2
+ 1:2 Неем. 7:2
+ 1:3 Неем. 2:17; Ыд. ыр. 43:14; 78:4
+ 1:3 4 Хаан. 25:9-10
+ 1:5 Неем. 9:32; Дан. 9:4
+ 1:6 2 Чыл. 6:40; Ыд. ыр. 129:2
+ 1:6 Эзра 10:1; Дан. 9:18,
+ 1:7 Ы. х. к. 28:15; Дан. 9:5
+ 1:8 Лев. 26:33; Ы. х. к. 28:64
+ 1:9 Лев. 26:40-42; Ы. х. к. 30:1-4
+ 1:10 Ы. х. к. 9:29
+ 1:11 Э. д. 40:5
+ 2:1 Эсф. 3:7
+ 2:1 Эзра 4:7; 7:1
+ 2:1 Неем. 1:1
+ 2:2 У. ч. 15:13
+ 2:3 3 Хаан. 1:31
+ 2:3 Агг. 1:4
+ 2:3 4 Хаан. 25:9-10
+ 2:7 Эзра 8:36
+ 2:8 Эзра 7:6
+ 2:10 Неем. 2:19; 4:1; 6:1; 13:28
+ 2:10 Неем. 13:4
+ 2:10 Эсф. 10:3
+ 2:11 Эзра 8:32
+ 2:13 2 Чыл. 26:9; Неем. 3:13
+ 2:13 Неем. 3:13, 14
+ 2:14 Неем. 3:15; 12:37
+ 2:14 4 Хаан. 20:20
+ 2:15 2 Чыл. 26:9; Неем. 3:13
+ 2:17 4 Хаан. 25:9-10
+ 2:17 Неем. 1:3; Ыд. ыр. 43:14; 78:4
+ 2:19 Неем. 2:10
+ 2:19 Неем. 6:6
+ 3:1 Эзра 10:6
+ 3:1 Неем. 3:30; 12:39; Ин. 5:2
+ 3:1 Иер. 31:38; Зах. 14:10
+ 3:2 Эзра 2:34
+ 3:3 Неем. 12:39; 2 Чыл. 33:14; Соф. 1:10
+ 3:3 Эзра 2:35
+ 3:4 Эзра 8:33
+ 3:5 2 Хаан. 14:2; 2 Чыл. 11:6; Ам. 1:1
+ 3:8 Неем. 12:38
+ 3:11 Неем. 12:38
+ 3:13 2 Чыл. 26:9; Неем. 2:13, 15
+ 3:13 Неем. 2:13
+ 3:14 Иер. 6:1
+ 3:15 Неем. 2:14; 12:37
+ 3:15 4 Хаан. 25:4; Иер. 52:7
+ 3:15 Неем. 12:37
+ 3:16 3 Хаан. 2:10; Аж.-ч. 2:29
+ 3:20 Эзра 10:6; Неем. 3:1
+ 3:21 Неем. 3:4
+ 3:25 Иер. 32:2
+ 3:26 Неем. 8:1, 3, 16; 12:37
+ 3:27 Неем. 3:5
+ 3:28 2 Чыл. 23:15
+ 3:29 1 Чыл. 3:22
+ 3:30 Неем. 3:4
+ 3:32 Неем. 3:1; 12:39; Ин. 5:2
+ 4:1 Неем. 2:10, 19; 6:1; 13:28
+ 4:2 4 Хаан. 17:24
+ 4:3 Неем. 2:10, 19; 13:4
+ 4:4 Ыд. ыр. 122:3
+ 4:4 Ыд. ыр. 78:12
+ 4:5 Ыд. ыр. 68:28; Иер. 18:23
+ 4:8 Ыд. ыр. 82:3-5
+ 4:14 Ы. х. к. 1:29; 7:21; 10:17
+ 4:20 Хост. 14:14
+ 5:1 Лев. 25:35, 37; Ы. х. к. 15:7
+ 5:5 Лев. 25:39-41; 4 Хаан. 4:1; Мф. 18:25
+ 5:7 Хост. 22:25; Лев. 25:36
+ 5:8 Лев. 25:48-49
+ 5:9 Неем. 4:4
+ 5:9 Лев. 25:36
+ 5:12 Эзра 10:5
+ 5:13 Аж.-ч. 18:6
+ 5:14 Неем. 2:1
+ 5:14 Неем. 13:6
+ 5:19 Неем. 13:14, 22, 31
+ 6:1 Неем. 2:10; 2:19; 4:1; 13:28
+ 6:2 1 Чыл. 8:12
+ 6:6 Неем. 2:19
+ 6:14 Неем. 13:29
+ 6:18 Неем. 3:4, 30
+ 7:2 Неем. 1:2
+ 7:3 Ыд. ыр. 147:3
+ 7:6 4 Хаан. 24:14-16; 25:11; 2 Чыл. 36:23
+ 7:7 Эзра 3:2
+ 7:7 Неем. 12:1
+ 7:8 Эзра 8:3; 10:25
+ 7:36 Неем. 3:2
+ 7:38 Неем. 3:3
+ 7:39 1 Чыл. 24:7
+ 7:40 Эзра 10:20
+ 7:41 1 Чыл. 9:12; Эзра 10:22
+ 7:42 Эзра 10:21
+ 7:44 Эзра 10:24
+ 7:44 1 Чыл. 6:41
+ 7:45 1 Чыл. 9:17
+ 7:46 1 Чыл. 9:2; Неем. 11:3
+ 7:57 Неем. 11:3
+ 7:63 2 Хаан. 17:27; 19:31
+ 7:65 Лев. 22:2
+ 8:1 Неем. 3:26; 12:37
+ 8:1 Эзра 3:1
+ 8:1 Эзра 7:6
+ 8:3 Ы. х. к. 31:11
+ 8:6 Ыд. ыр. 133:2; Ыы. 3:41
+ 8:12 Эсф. 9:19,
+ 8:14 Лев. 23:33-43; Ы. х. к. 16:13-15
+ 8:16 Неем. 3:26
+ 8:16 4 Хаан. 14:13; Неем. 12:39
+ 8:18 Ы. х. к. 31:11
+ 8:18 Лев. 23:36; Сан. 29:35
+ 9:1 Неем. 8:2
+ 9:1 Иис. 7:6; 1 Хаан. 4:12
+ 9:2 Эзра 6:21; Неем. 10:28; 13:3

+ 9:2 Лев. 26:40; 3 Хаан. 8:47; 2 Чыл. 6:37; Дан. 9:4

+ 9:6 4 Хаан. 19:15
+ 9:6 Ы. х. к. 10:14
+ 9:7 Э. д. 11:31; 17:5
+ 9:8 Э. д. 15:6
+ 9:8 Э. д. 15:18
+ 9:8 Иис. 21:45; 23:14; 3 Хаан. 8:56
+ 9:9 Хост. 3:7; 14:10
+ 9:10 Хост. 7—14
+ 9:11 Хост. 14:21-29
+ 9:12 Хост. 13:21
+ 9:13 Хост. 19:18-20
+ 9:13 Хост. 20:1-17
+ 9:14 Хост. 16:23; 20:8-11
+ 9:15 Хост. 16:4,
+ 9:15 Хост. 17:1-7
+ 9:15 Ы. х. к. 1:8
+ 9:17 Сан. 14:1-4
+ 9:17 Хост. 34:6
+ 9:18 Хост. 32:4
+ 9:19 Ыд. ыр. 105:45
+ 9:19 Сан. 9:17-23
+ 9:20 Сан. 11:17
+ 9:20 Ы. х. к. 8:3
+ 9:20 Сан. 20:11
+ 9:21 Хост. 16:35
+ 9:21 Ы. х. к. 8:4; 29:5
+ 9:22 Сан. 21:21-35
+ 9:23 Э. д. 15:5; 22:17; Ы. х. к. 10:22
+ 9:24 Иис. 11:23; Ыд. ыр. 43:3-4
+ 9:25 Ы. х. к. 6:10-11
+ 9:25 Ы. х. к. 32:15
+ 9:26 Башт. 2:11-12; Ыд. ыр. 49:17

+ 9:26 3 Хаан. 18:4; 2 Чыл. 24:21; Иер. 2:30; Мф. 23:37; Аж.-ч. 7:52

+ 9:27 Башт. 2:14
+ 9:27 Ыд. ыр. 105:45
+ 9:27 Башт. 2:16; 3:9; 4 Хаан. 13:5
+ 9:28 Башт. 3:12; 4:1; 6:1
+ 9:28 Ыд. ыр. 105:43
+ 9:29 Лев. 18:5
+ 9:30 4 Хаан. 17:13
+ 9:31 Ыд. ыр. 105:45
+ 9:31 Хост. 34:6
+ 9:32 Неем. 1:5; Дан. 9:4
+ 9:32 4 Хаан. 17:3-4
+ 9:33 Эзра 9:15; Дан. 9:14
+ 9:34 Дан. 9:6
+ 9:35 Ы. х. к. 28:47
+ 9:36 Эзра 9:9
+ 9:37 Ы. х. к. 28:33,
+ 9:38 Эзра 10:3
+ 10:1 Неем. 12:2-21
+ 10:1 Неем. 1:1
+ 10:1 Неем. 8:9
+ 10:4 Эзра 8:2
+ 10:9 Эзра 3:9
+ 10:9 Эзра 2:40
+ 10:14 Эзра 2:3-35
+ 10:28 Эзра 6:21; Неем. 9:2; 13:3
+ 10:30 Хост. 34:16; Ы. х. к. 7:3

+ 10:31 Хост. 23:10-11; Лев. 25:2-7; Ы. х. к. 15:1

+ 10:32 Хост. 30:12-13
+ 10:33 Хост. 25:30; Лев. 24:5-9
+ 10:34 Неем. 13:31
+ 10:34 Лев. 6:12
+ 10:35 Хост. 23:19; 34:26; Ы. х. к. 26:2
+ 10:36 Хост. 13:2
+ 10:37 1 Чыл. 9:26; 2 Чыл. 31:11
+ 10:37 Ы. х. к. 18:4
+ 10:37 Сан. 18:21
+ 10:38 Сан. 18:26
+ 10:39 2 Чыл. 31:11
+ 10:39 1 Чыл. 9:33
+ 10:39 Неем. 13:11
+ 11:1 Иса. 48:2; Дан. 9:24; Мф. 4:5; 27:53
+ 11:1 1 Чыл. 24:31; 25:8; 26:13
+ 11:3 Эзра 2:43; Неем. 7:46
+ 11:3 Эзра 2:55; Неем. 7:57
+ 11:4 Э. д. 38:29
+ 11:5 Э. д. 38:5; Сан. 26:20; 1 Чыл. 4:21
+ 11:11 1 Чыл. 6:12-13; 9:11
+ 11:16 Эзра 10:15
+ 11:16 Эзра 8:33
+ 11:16 1 Чыл. 26:29
+ 11:17 1 Чыл. 6:39
+ 11:17 Неем. 12:8
+ 11:17 1 Чыл. 16:41-42
+ 11:19 Эзра 2:42; Неем. 7:45
+ 11:21 2 Чыл. 27:3; Неем. 3:26
+ 11:22 1 Чыл. 6:39
+ 11:24 Сан. 26:13,

+ 12:1 1 Чыл. 3:19; Эзра 3:2; Агг. 1:1; 2:20-23; Зах. 4:6-10

+ 12:1 Неем. 10:2-8
+ 12:8 Неем. 11:17
+ 12:10 Эзра 3:2; Зах. 3:1
+ 12:16 Зах. 1:1
+ 12:22 Эзра 10:6
+ 12:24 Эзра 8:19
+ 12:24 Эзра 8:18
+ 12:24 Эзра 2:40
+ 12:24 1 Чыл. 25:1
+ 12:25 1 Чыл. 26:15
+ 12:26 Неем. 12:10
+ 12:27 1 Чыл. 15:16
+ 12:30 Неем. 13:22
+ 12:31 Неем. 2:13; 3:13
+ 12:35 1 Чыл. 6:39
+ 12:36 1 Чыл. 23:5; 2 Чыл. 29:26
+ 12:37 Неем. 2:14; 3:15
+ 12:37 Неем. 3:26; 8:1, 3, 16
+ 12:38 Неем. 3:11
+ 12:38 Неем. 3:8
+ 12:39 Неем. 8:16
+ 12:39 Неем. 3:3; 2 Чыл. 33:14; Соф. 1:10
+ 12:39 Неем. 3:1
+ 12:39 Неем. 3:1; Ин. 5:2
+ 12:39 Неем. 3:25
+ 12:46 1 Чыл. 25:1; 26:12
+ 12:47 Сан. 18:21-28
+ 13:1 Неем. 8:3
+ 13:1 Ы. х. к. 23:3-4
+ 13:2 Сан. 22:5-6; Ы. х. к. 23:3-6
+ 13:3 Эзра 6:21; Неем. 9:2; 10:28
+ 13:4-5 Неем. 12:44
+ 13:4-5 Неем. 2:10, 19
+ 13:4-5 Сан. 18:21,
+ 13:6 Неем. 5:14
+ 13:9 2 Чыл. 29:15-16
+ 13:10 Ы. х. к. 12:19
+ 13:11 Неем. 10:39
+ 13:12 2 Чыл. 31:5
+ 13:14 Неем. 5:19; 13:22, 31
+ 13:15 Хост. 20:8-10
+ 13:15 Иер. 17:21
+ 13:22 Неем. 12:30
+ 13:22 Неем. 5:19; 13:14, 31
+ 13:23 Эзра 9:2; 10:5; Мал. 2:11
+ 13:25 Хост. 34:15-16; Ы. х. к. 7:3-4
+ 13:26 Ы. х. к. 17:17; 3 Хаан. 11:2-4
+ 13:27 Эзра 10:2
+ 13:28 Неем. 2:10; 4:1; 6:1
+ 13:29 Неем. 6:14
+ 13:31 Неем. 10:34
+ 13:31 Неем. 5:19; 13:14, 22

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Неемия

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ